Với Magnifica Humanitas, Đức Lêô XIV kêu gọi thế giới “giảm tốc” trước làn sóng AI

[nannerl]

Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã đặt trí tuệ nhân tạo vào trung tâm thông điệp đầu tiên của triều đại giáo hoàng, kêu gọi các chính phủ không để tốc độ phát triển công nghệ vượt quá khả năng kiểm soát của xã hội. AI có thể làm sâu sắc thêm bất bình đẳng, bóp méo sự thật và đẩy nhân loại đến gần hơn với các cuộc xung đột không giới hạn.​

---

Trong văn kiện mang tên Magnifica Humanitas - “Nhân tính cao cả” - Đức Giáo hoàng nói thế giới đang bước vào một giai đoạn trong đó quyền lực công nghệ đang định hình kinh tế, truyền thông và giáo dục, thậm chí còn tác động trực tiếp đến phẩm giá con người, hòa bình và tương lai của nền dân chủ.

Thông điệp dài gần 43.000 từ được công bố ngày thứ Hai 25/5, hơn một năm sau khi Đức Lêô XIV được bầu làm giáo hoàng. Đây là văn kiện có tính định hướng lớn đầu tiên của ngài và được xem là nỗ lực cập nhật Học thuyết Xã hội Công giáo trước những biến động do trí tuệ nhân tạo tạo ra.

Đức Lêô XIV không bác bỏ AI, nhưng cảnh báo chống lại một thứ tiến bộ thiếu định hướng luân lý. Theo ngài, vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở cách con người trao quá nhiều quyền lực cho các hệ thống vận hành theo lợi nhuận, cạnh tranh và kiểm soát dữ liệu.

Ngài kêu gọi các nhà hoạch định chính sách xây dựng khuôn khổ pháp lý mạnh mẽ hơn, bảo vệ người lao động trước làn sóng tự động hóa, giữ an toàn cho trẻ em trong môi trường số, và không để dữ liệu - nguồn tài nguyên then chốt của kỷ nguyên AI - nằm hoàn toàn trong tay các tập đoàn tư nhân.

“Giảm tốc” là một trong những thông điệp nổi bật của văn kiện. Chính trị không thể chỉ đứng nhìn thị trường quyết định thay số phận con người, cần có sự can thiệp có trách nhiệm để bảo đảm AI phục vụ công ích, thay vì trở thành công cụ làm giàu cho một số ít người.

Một phần đáng chú ý của thông điệp đề cập đến chiến tranh. . Đức Lêô XIV cảnh báo rằng AI, nếu được tích hợp vào vũ khí và các hệ thống quân sự, có thể làm cho quyết định sát thương trở nên xa cách hơn với lương tâm con người. Vì thế, không thể trao cho máy móc quyền quyết định ai được sống và ai phải chết.

Từ đó, ngài mở rộng phê phán đối với nền văn hóa bạo lực đang lan rộng trong quan hệ quốc tế. Theo Đức Giáo hoàng, hòa bình ngày càng bị xem như một khoảng nghỉ mong manh giữa các cuộc chiến, thay vì một trách nhiệm chung của nhân loại.

Văn kiện còn đưa ra lập trường mạnh mẽ về học thuyết “chiến tranh chính nghĩa”, vốn từng được truyền thống Kitô giáo sử dụng trong nhiều thế kỷ để đánh giá tính luân lý của chiến tranh. Bối cảnh hiện đại, học thuyết này quá thường bị lạm dụng để biện minh cho bạo lực, trong khi hậu quả nặng nề nhất thường đổ xuống dân thường.

Ở một chiều kích khác, Đức Giáo hoàng liên kết AI với những hình thức bóc lột mới trong nền kinh tế toàn cầu. Ngài nhắc đến những người lao động âm thầm huấn luyện, kiểm duyệt và vận hành các hệ thống AI, cũng như các công nhân và trẻ em làm việc trong điều kiện nguy hiểm để khai thác khoáng sản, đất hiếm và vật liệu phục vụ ngành công nghệ.

Theo Đức Lêô XIV, không thể ca ngợi một nền văn minh kỹ thuật số trong khi thân xác của những người nghèo bị hao mòn để duy trì dòng chảy dữ liệu và thiết bị. Với ngài, câu hỏi đạo đức cốt lõi là ai phải trả giá cho những điều đó.

Bằng việc đặt AI bên cạnh chiến tranh, lao động, dữ liệu, trẻ em và ký ức lịch sử về nô lệ, Đức Lêô XIV cho thấy thông điệp đầu tiên của ngài là lời cảnh báo rộng hơn về một thế giới đang tiến rất nhanh, nhưng có nguy cơ đánh mất câu hỏi căn bản nhất: con người là ai, và tiến bộ phải phục vụ ai.

Trong hình ảnh Kinh Thánh về tháp Babel, Đức Giáo hoàng nhìn thấy cám dỗ muôn thuở của nhân loại, xây dựng một quyền lực khổng lồ mà không cần đến Thiên Chúa, không cần đến giới hạn và không cần đến trách nhiệm. Với Magnifica Humanitas, ngài kêu gọi thế giới từ bỏ một Babel mới của thời đại thuật toán, để cùng xây dựng một trật tự công nghệ đặt con người, sự thật và hòa bình ở trung tâm.​