Amos: vị ngôn sứ đòi lại công đạo cho người nghèo và người bị áp bức

[Lawrence Ngô Duy Nhân]

Ai nghĩ rằng Kinh thánh không bàn đến chính trị thì chưa đọc việc tiểu ngôn sứ Amos /A-mốt/ ‘quăng bom’ kết án người giàu có và quyền thế trong thời ông. Ông không phải là tiên tri ‘chuyên nghiệp,’ chỉ là một mục đồng chăn cừu thất học nhưng lại rao giảng công lý xã hội và phản đối việc người giàu bóc lột người nghèo, Lm Thomas Reese viết. Ông đặc biệt cực lực đả kích những kẻ cai trị, kinh sư và giai cấp quý tộc. Lời lẽ của ông nếu so sánh với ngày nay tựa như những nhà hoạt động chính trị càm ràm trên những đài truyền thông khuynh tả.​

---

Theo Michael L. Barre, một học giả Cựu Ước, viết Amos đã rao giảng ở Israel 750 năm trước Chúa Giáng Sinh, trong ‘thời kỳ thịnh vượng của Israel, nhưng cũng là một thời kỳ những lạm tôn giáo và xã hội.” Amos kết án giai cấp lãnh đạo Israel nhận hối lộ vì chúng bán người công chính để lấy tiền, bán kẻ nghèo khổ với giá một đôi giày.”

Hai mươi bảy thế kỷ sau, trên toàn thế giới, các chính khách đã phản bội người công chính và nghèo khổ để nhận hối lộ và tiền của để tranh cử. Đối với Amos, tội lỗi này đã kêu vang lên Thiên Chúa.

Ông đã cực lực chỉ trích kẻ quyền thế và giàu có vì họ đã khinh khi người nghèo: “Vì chúng đạp đầu kẻ yếu thế xuống bùn đen và xô người khiêm hạ ra khỏi đường lộ”.

Lãnh đạo ngày nay chẳng đếm xỉa gì đến kẻ yếu thế và người khiêm hạ. Họ bị xô đẩy đến bước đường cùng, nếu như ‘một nhà phát triển địa ốc’ dòm ngó, đất đai và tài sản của họ sẽ bị tịch biên. Người giàu có thể cắt hàng để đứng trước và mua được vé hạng nhất, trong khi những người khác vẫn còn xếp hàng dài chờ mua những tấm vé loại xoàng.

Tương phản với những người nhũng lạm và xa hoa, Amos đã chỉ ra những người được Đức Chúa nâng lên làm mẫu gương và thầy dạy cho dân tộc Israel: những ngôn sứ và những vị nazirite /na-dia/ sống đời khổ hạnh. Nhưng kẻ quyền thế cũng bịt miệng các ngôn sứ và làm cho các nhà khổ hạnh nazirite sa ngã

“Thế mà các ngươi đã bắt các nazirite uống rượu và ra lệnh cho các ngôn sứ: ‘Các ông không được nói tiên tri!’” Ngày nay cũng vậy đám quý tộc đã mua chuộc và bịt miệng những ai thách thức chúng.

Amos tuyên bố Đức Chúa giận dữ cách người giàu và quyền thế đối xử với người khiêm hạ. Cũng giống như Ngài đã tiêu diệt quân Amorites, Ngài cũng sẽ tiêu hủy những ai bóc lột người nghèo. “Kẻ nhanh chân chẳng thoát được đâu, người cưỡi ngựa cũng không thoát chết, người can đảm nhất trong đám dũng sĩ sẽ phải mình trần mà chạy trốn,”

Ngài cũng không khoan nhượng với những phụ nữ sống trong nhung lụa, ngài gọi họ là ‘các mụ bò cái xứ Bashan.’ Các mụ đã ‘ngược đãi kẻ yếu hèn, chà đạp người nghèo đói’ thì giờ đây ngài nói tiên tri. “Đây sắp đến những ngày người ta kéo các ngươi đi bằng lao móc và lấy lưỡi câu lôi con cái các ngươi”

Những lời kết án đanh thép nhất ngài dành cho những kẻ cai trị được tấn phong nơi cửa thành nhưng lại phân xử bất công.
‘Bởi Ta biết: tội ác các ngươi nhiều vô kể, tội lỗi các ngươi nặng tầy trời:
nào áp bức người công chính, lại đòi quà hối lộ,
nào ức hiếp kẻ nghèo hèn tại cửa công’

Vì: ‘các ngươi chà đạp kẻ yếu hèn
và đánh thuế lúa mì của họ’
Nên Đức Chúa đã đoán phạt
“những ngôi nhà bằng đá đẽo các ngươi đã xây,
các ngươi sẽ không được ở;
những gốc nho ngon ngọt các ngươi đã trồng,
các ngươi sẽ không được uống rượu của chúng”

Vị ngôn sứ đã mở ra cho họ một con đường sống, những tội nhân, một cơ hội thống hối khi ngài cảnh báo ‘Hãy tìm điều lành chứ đừng tìm điều dữ,’
“và như vậy Đức Chúa, Thiên Chúa các đạo binh
sẽ ở cùng các ngươi, như lời các ngươi nói.
Hãy ghét điều dữ và chuộng điều lành,
nơi cửa công, hãy thiết lập công lý;
biết đâu, ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa các đạo binh,
sẽ dủ lòng thương số còn sót của Giu-se”

Và cho dù có dâng lên của lễ toàn thiêu hay hoa quả đầu mùa cũng không cứu được họ. Đức Chúa qua Amos phán
“Hãy dẹp bỏ tiếng hát om sòm của ngươi
Ta không muốn nghe tiếng đàn hạc của ngươi nữa.”
Vì Đức Chúa chỉ muốn “lẽ phải như nước tuôn trào,
cho công lý như dòng suối không bao giờ cạn.”

Đỉnh điểm sau cùng, Đức Chúa không còn kiên nhẫn với nhà Israel, Ngài phán:
“Israel dân Ta đã đến ngày cùng tận,
Ta sẽ không còn tha thứ cho chúng nữa”
Vì chúng đã “đàn áp người cùng khổ
và tiêu diệt kẻ nghèo hèn trong xứ”

Cách nói của vị ngôn sứ này trong thời hiện đại cũng giống như một luật sư đòi hỏi công đạo trước một cơ quan giám sát và kiểm tra của chính phủ khi những doanh nghiệp ăn gian làm dối đã ‘thay đổi quả cân’ để lừa đảo.
“Ta sẽ làm cho cái đấu nhỏ lại, cho quả cân nặng thêm;
Ta sẽ làm lệch cán cân để đánh lừa thiên hạ”
Cũng như ngày nay một số công ty đã đánh lừa người tiêu dùng bằng cách đưa những thông tin không đúng trên các gói hàng và không có người hoặc cơ quan giám sát chất lượng.

Ông kết án bóc lột và lừa đảo. Ông kêu gọi quân vương và các quan chức trong triều dừng ngay lại. Nếu như ông sống trong thời đại này, ông sẽ ủng hộ việc giám sát mạnh mẽ của chính phủ để bảo vệ giai cấp công nhân cũng như người tiêu dùng.

Là những người tin, chúng ta cũng phải cất cao tiếng nói ngôn sứ để bảo vệ cho người nghèo và người bị bóc lột. Cũng như tiểu ngôn sứ Amos chúng ta phải la vang đòi công lý cho những ai không được bảo vệ. Chúng ta phải sợ Đức Chúa khi Ngài phản đối bất công và tuyên bố “Chẳng bao giờ Ta sẽ quên một hành vi nào của chúng!”

Cha Thomas Reese, linh mục Dòng Tên, cựu Tổng biên tập tạp chí Dòng Tên Hoa Kỳ America Magazine.

Nguồn: https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/amos-prophet-social-justice-prophet-today​