"Đồng ý để không đồng ý": Vai trò của gặp gỡ và đối thoại trong một xã hội phân cực

giaohuanxahoi · 18/9/25

Bi kịch của một bị kịch

Cái chết vì bị ám sát khi đang diễn thuyết tại một trường đại học vào ngày 10.9.2025 của Charlie Kirk – một gương mặt chính trị trẻ trung nhưng đầy tranh cãi của phong trào bảo thủ Mỹ – là bi kịch làm rúng động dư luận không chỉ của nước Mỹ mà trên toàn thế giới. Vụ ám sát này ngay lập tức làm bùng lên những cuộc tranh luận trái chiều trong xã hội.

phailamgi_Đồng ý để không đồng ý Vai trò của gặp gỡ và đối thoại trong một xã hội phân cực_cv1.jpg

Ảnh: The Newyorker

Với nhiều người ủng hộ, Kirk là biểu tượng của sự can đảm: một người dám nói thẳng, bảo vệ niềm tin Kitô giáo, truyền thống gia đình và tự do ngôn luận trong các trường đại học. Nhưng trong mắt những người phản đối, anh là tiếng nói gây chia rẽ, sử dụng ngôn ngữ cực đoan để gieo rắc sợ hãi và củng cố định kiến với những cộng đồng yếu thế hoặc khác biệt - từ người di cư, người da màu, cộng đồng LGBTQ+, đến vai trò của người phụ nữ trong xã hội hiện đại.

Thực tế, vụ ám sát Kirk không chỉ là một bi kịch cá nhân mà còn là phép thử đầy khắc nghiệt cho một xã hội đang đầy rẫy sự chia rẽ. Đây tất nhiên là bi kịch lớn cho gia đình Kirk, nhưng cũng là bi kịch không kém đau lòng cho gia đình của nghi phạm, cũng là một người trẻ thuộc một gia đình Cơ đốc giáo bảo thủ, hiện đang còn là sinh viên đại học, và hoàn toàn không tiền án tiền sự. Đau lòng nhất là chính gia đình của cậu thanh niên này đã gạt nước mắt để thuyết phục cậu nộp mình cho cảnh sát điều tra, và nay đang có nguy cơ phải đối diện với bản án tử hình.

Bi kịch không dừng lại ở đó. Thay vì trở thành động lực để hòa giải, cái chết của Kirk lại trở thành ngòi nổ cho những cuộc tranh luận dữ dội, khoét sâu hơn hố ngăn cách giữa các phe. Dường như, cả hai bên chỉ chờ một cơ hội để bùng lên, khiến sự thù hận, đối đầu và phân cực trong xã hội ngày càng tăng, với nguy cơ dẫn đến bạo lực.

Đáng nói hơn, điều này không chỉ xảy ra ở Mỹ mà còn ở Việt Nam, nơi những vết sẹo của lịch sử khiến sự phân cực giữa "bên thắng cuộc" và "bên thua cuộc", giữa miền Bắc và miền Nam, giữa những người mang hệ giá trị Kitô giáo và những truyền thống tôn giáo khác, vẫn luôn âm ỉ và dường như chỉ chờ có cơ hội để bùng lên.

phailamgi_Đồng ý để không đồng ý Vai trò của gặp gỡ và đối thoại trong một xã hội phân cực_cv2.jpg

Khi hai thái cực tìm thấy điểm chung

Trong bối cảnh căng thẳng ngày càng leo thang đó, cuộc đối thoại giữa hai giáo sư, một người da đen tiến bộ Cornel West và một người da trắng bảo thủ Robert P. George, là một tia sáng cuối đường hầm, một làn gió mát hiếm hoi giúp hạ nhiệt sự căng thẳng đối đầu giữa hai "phe".

Mặc dù thuộc hai trường phái chính trị đối lập, nhưng thay vì tranh luận gay gắt để tìm sự thắng thua, họ đã cùng nhau ngồi lại để nhìn nhận cái chết của Kirk như một bi kịch chung, một "thời điểm then chốt" để mọi người cùng suy ngẫm về tình trạng bạo lực chính trị đang gia tăng trên đất nước của mình.

Cuộc trao đổi của họ không tập trung vào việc ca ngợi hay chỉ trích Kirk, mà thay vào đó, họ kêu gọi cả hai bên hãy chống lại cơn thịnh nộ và sự phân cực. Họ tin rằng trách nhiệm của người dân, đặc biệt là các nhà lãnh đạo và giới trẻ, là phải chống lại bạo lực và học cách lắng nghe những người có quan điểm khác biệt, ngay cả khi không có ý định thay đổi suy nghĩ của họ.

Điểm đặc biệt trong cuộc đối thoại của họ là việc thực hành nguyên tắc "đồng ý để không đồng ý" (agree to disagree). Họ đã chứng minh rằng việc bất đồng quan điểm là điều tất yếu trong một xã hội dân chủ, nhưng chúng ta phải học cách bất đồng một cách hòa bình và văn minh, tránh để sự bất đồng đó trở thành hận thù. Họ đã thể hiện một "tình bạn công dân" (civic friendship) vượt qua ranh giới chính trị, một bài học quý giá cho thế hệ hôm nay.

phailamgi_Đồng ý để không đồng ý Vai trò của gặp gỡ và đối thoại trong một xã hội phân cực_1.jpg

Ảnh: ABCNews

Bài học "gặp gỡ và đối thoại"

Sự kiện Kirk nhắc cho ta nhớ lại một bài học khác, đã từng vang vọng trong thông điệp của Đức Giáo Hoàng Francis trong thông điệp Fratelli Tutti. Ngài đã nhấn mạnh rằng con đường đến hòa bình và hòa giải không phải là tránh né mâu thuẫn, mà là thông qua "văn hóa gặp gỡ" và "đối thoại".

Ở đây, cần hiểu rằng gặp gỡ không chỉ đơn thuần là chạm trán, mà là mở lòng để thấy người khác với tất cả nhân phẩm của họ, ngay cả khi họ đối lập với mình. Trong khi đó, đối thoại là quá trình lắng nghe chân thành để xây dựng cây cầu, thay vì bức tường. Trong một thời kỳ đầy rẫy căng thẳng và chia rẽ, thông điệp này là lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng việc sử dụng ngôn từ để xây dựng sự thấu hiểu là trách nhiệm chung của mỗi người.

Sự kiện Kirk cũng cảnh báo rằng với tư cách là những con người đầy cảm xúc, chúng ta rất dễ bị cuốn vào "cuộc chiến ngôn ngữ" vốn chẳng liên quan trực tiếp đến mình. Trong một thời đại khi mà mạng xã hội dễ dàng thổi bùng tranh cãi, người trẻ - vốn đầy máu nóng và dễ hăng tiết - càng cần giữ cho mình những nguyên tắc trong đối thoại. Chẳng hạn, chúng có thể tham khảo những nguyên tắc phổ quát sau đây:

1. Nói thẳng nhưng không cực đoan: Hãy dám thể hiện ý kiến cá nhân, nhưng tránh sử dụng ngôn từ xúc phạm hay mạt sát cá nhân.

2. Nghe để hiểu, không phải chỉ để phản bác: Hãy lắng nghe thật sự quan điểm khác biệt, trước khi trả lời.

3. Đặt lợi ích chung lên trên hết: Hãy tranh luận để tìm giải pháp cho vấn đề xã hội, thay vì chỉ để chứng minh phe mình đúng.

4. Tôn trọng phẩm giá con người: Đừng biến đối phương thành “kẻ thù”, vì ai cũng có quyền được lắng nghe và được tôn trọng.

5. Giữ bình tĩnh trước khi bày tỏ: Cảm xúc tức thời có thể làm hỏng thông điệp, trong khi sự điềm tĩnh mở ra cơ hội thuyết phục.

Trong một xã hội văn minh, tiếng nói cá nhân chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó góp phần xây dựng, thay vì làm rạn nứt thêm. Trách nhiệm lớn nhất của thế hệ trẻ hôm nay chính là học cách sử dụng ngôn ngữ như công cụ của đối thoại, thay vì vũ khí của chia rẽ./-