Đức Giáo Tông Biển Đức: về Giêsu của Lịch sử

[Lawrence Ngô Duy Nhân]

Giám mục Anh giáo N.T. Wright viết về Bộ sách “Giêsu thành Nazareth” của Cố Giáo Hoàng Biển Đức XVI, đã được một thành viên trong trang web phải làm gì dịch lại, xin trích: “... những tình tiết về cuộc đời của Giê-su là một khoa thần học và được theo đuổi như một vấn đề đức tin hoàn thiện với niềm tin vào siêu nhiên.”​

---

Ảnh: Vatican Media​

Đối với những người mến yêu ngài, Cố Giáo hoàng Biển Đức là một thần học gia Công giáo xuất chúng. Khi ngài vừa nhắm mắt, đã không ít người yêu cầu và gửi kiến nghị xin tuyên phong hiển thánh, nhưng không phải theo lẽ thông thường, họ đã đề nghị phong tước Tiến sĩ giáo hội vì những đóng góp kiệt xuất của Ngài cho chúng ta, những người Công giáo.

Thế nhưng khi đọc những dòng nhận xét quá đơn giản sơ sài trên của một Giám mục Anh giáo, tôi không khỏi cảm thấy chạnh lòng hoặc là sở học của Đức giáo tông quá tầm thường không xứng với những gì người đời ban tặng hoặc kho tàng kiến thức vô giá của ngài đã bị chính những người không phải Công giáo chà đạp không chút “lăn tăn.”

Tôi phải đi tìm sự thật!

Sau khi dịch nháp sang tiếng Anh câu nhận xét của giám mục Anh giáo và đưa vào thanh công cụ tìm kiếm AI Google, chỉ chưa tới một nốt nhạc, kết quả đúng như tôi hằng mong đợi; Quan điểm của Ngài, Cố Giáo Tông Biển Đức XVI, là một tam đoạn luận có lớp lang thứ tự trong một trình tự hợp lý.

Google AI viết: Đức Biển Đức, trong những trước tác của ngài, đã tìm tòi và nghiên cứu sâu rộng về cuộc đời Đức Giêsu Kitô, đặc biệt là trong tác phẩm bộ ba, Giêsu thành Nazareth. Trong tác phẩm này và trong suốt nền thần học của ngài, ngài tuyên tín rằng: “Những chi tiết của cuộc đời Đức Giêsu đã hình thành nên cốt lõi nền thần học Kitô giáo - Đức tin được viên mãn trong niềm tin này - và niềm tin này bản chất bao gồm những hiện tượng siêu nhiên.”

Và Google AI giải thích rõ hơn:

Những chi tiết của cuộc đời Đức Giêsu hình thành cốt lõi thần học Kitô giáo: ngài tranh luận rằng đức tin không phải là một thứ triết lý trừu tượng, nhưng là một cuộc gặp gỡ cụ thể với nhân vị Giêsu của lịch sử, mà cuộc đời, cái chết và sự phục sinh của Đức Giêsu là nền móng.

Đức tin được viên mãn trong niềm tin này: Ngài duy trì quan điểm rằng: nhận chân Đức Giêsu là Đức Kitô (Đấng được xức dầu, Đấng Thiên sai) đã làm cho lời hứa trong Cựu Ước được viên mãn và Đức Giêsu đưa ra một đạo đường dẫn tới chân lý và cứu độ.

Niềm tin này bản chất bao gồm những hiện tượng siêu nhiên: thần học Công giáo, như ngài công bố, cần thiết phải chấp nhận những yếu tố siêu nhiên, như các phép lạ, Đức nữ Đồng trinh, sự sống lại, và những sự can thiệp thiêng liêng trong lịch sử, cũng như những tổng hợp các dữ kiện thực về cuộc đời của Giêsu và những thành tố không thể thiếu của đức tin Kitô giáo.

Qua sự việc trên chúng ta, những người Công giáo, có thể rút ra được bài học gì?

Phải thật cẩn trọng với những quan điểm thần học ngoài Công giáo, cho dù quan điểm trên xuất phát từ một giám mục Anh giáo, thần học Anh giáo có nhiều điểm tương đồng với Công giáo, nhưng không vì thế chúng ta lơ là trách vụ của một người gác cổng mẫn cán, và độc giả cần phải dùng khả năng phân định của mình để nhận ra đâu là lúa, đâu là cỏ lùng.

Thông thường chúng ta rất dễ phân định những bài viết về luân lý và đạo đức có phù hợp với đức tin của chúng ta hay không còn riêng ra những bài viết về thần học, vì đặc tính riêng, những người gác cổng - gatekeeper - của một trang báo công giáo phải sàng lọc kỹ lưỡng, nếu cần có thể yêu cầu người dịch, người viết trích và dẫn chứng nguồn.

Nhưng tốt hết là không nên đăng tải những bài viết và bài dịch như trên, những bài chỉ có một nửa ổ bánh của sự thật Công giáo hay những bài có quan điểm phi Công giáo, giả Công giáo, hoặc phản Công giáo.

Và sau cùng, để kết thúc bài quan điểm, thiết tưởng cũng nên trích dẫn lời nói của Đức Giáo Tông Biển Đức XVI khi ngài nói và viết về “Giêsu của lịch sử,” qua lời của cố linh mục Gerhard Lohfink cuối chương 1 của quyển sách “Jesus of Nazareth: what he wanted, who he was”

“Chính Đức Giêsu của các sách tin mừng là ‘Đức Giêsu của lịch sử chân thật và duy nhất’”

“The Jesus of the gospels is ‘the only real historical Jesus.’”​

 

[Trần Minh Khôi]

Trong không gian tiếng Anh thì có lẽ tôi không cần phải bảo vệ giám mục N.T. Wright, một học giả Tân Ước hàng đầu của thế giới, được sự ngưỡng mộ của cả những giám mục Công giáo như giám mục Robert Barron. Nhưng vì có lẽ tôi là người đầu tiên dịch sách của N.T. Wright sang tiếng Việt nên tôi thấy có trách nhiệm phải nói đôi điều. Đoạn anh nói đến ở trên, và tôi dẫn lại dưới đây, là đánh giá của N.T. Wright về cuốn sách của Pope Benedict XVI trong tương quan với hai cuốn sách khác về "Giê-su lịch sử" mà N.T. Wright cho rằng đại diện cho các khuynh hướng tiền-hiện đại, hiện đại, và hậu-hiện đại khi nghiên cứu về Giê-su. Không có vấn đề thần học nào ở đây cả mà chỉ là những đánh giá mang tính học thuật (cuốn sách này thế này, cuốn sách kia thế kia, v.v.). Nói Giê-su trong cuốn sách của Pope Benedict, và tôi đã học hầu hết những cuốn sách của Hồng y Ratzinger/Pope Benedict XVI và dịch một phần cuốn Tinh thần Phụng vụ của ông sang tiếng Việt, là "một khoa thần học và được theo đuổi như một vấn đề đức tin hoàn thiện với niềm tin vào siêu nhiên" là hoàn toàn chính xác. Tôi thật sự rất mong muốn được anh chỉ ra là N.T. Wright đã sai ở điểm nào. Xin cám ơn anh trước.

Và đây là đoạn dẫn lại:

"Chẳng hạn, người ta có thể để cạnh nhau ba cuốn sách gần đây về Giê-su và xem chúng là tiền hiện đại, hiện đại, và hậu hiện đại. Trước hết, Giê-su làng Nazareth của Đức Thánh Cha danh dự Benedict XVI có vẻ tiền hiện đại theo nghĩa nó nhấn mạnh rằng những tình tiết về cuộc đời của Giê-su là một khoa thần học và được theo đuổi như một vấn đề đức tin hoàn thiện với niềm tin vào siêu nhiên. Kế đến, Giê-su làng Nazareth của Maurice Casey là hiện đại trong ý nghĩa rằng nó đề xướng một nghiên cứu độc lập và ‘khách quan’ về Giê-su trong khi cố gắng một cách chủ ý tỏ ra bàng quan về những khẳng định tôn giáo (ngoài việc thỉnh thoảng chế nhạo chúng). Cuối cùng, về phía hậu hiện đại là cuốn sách đầy sinh khí và thú vị của Bruce Fish, The Hitchhiker’s Guide to Jesus, trong đó ghi lại câu chuyện giả tưởng về một sinh viên đại học thực hiện một chuyến đi thực địa qua Israel để quyết định xem anh ta có tin vào Giê-su hay không."

 

[Lawrence Ngô Duy Nhân]

Trước tiên, xin ngỏ lời chân thành cảm ơn các tu sĩ, anh chị quản lý trang web phải làm gì. Bài viết này chỉ là một chia sẻ quan điểm cá nhân, nhưng quý vị đã đưa lên thành chuyên mục, điều này thật vinh hạnh.

Trong một trả lời riêng cho anh Khôi, tôi viết vì chỉ là một giáo dân kiêm thợ đụng, đụng đâu học đó nên thần học không phải là chuyên ngành, nếu có gì sai, xin quý vị chỉ giáo.

Và chắc có lẽ vì tôi chỉ là một thợ đụng nên có mặc cảm tự ti, tôi dị ứng với những bài viết có quá nhiều jargons, hoặc quăng ra quá nhiều bom chùm mìn cóc với những cái tên quả thực xa lạ với giới học thuật Công giáo.

Giờ đây xin đi vào vấn đề:

Xoắn vẹo lời nói: Anh Khôi đã chất vấn trong sự lễ độ thường thấy “Tôi thật sự rất mong muốn được anh chỉ ra là N.T. Wright đã sai ở điểm nào”

XIn trả lời: Tôi không nói N.T. Wright đã sai, nhưng theo quan điểm cá nhân, người giám mục Anh giáo này đã đưa ra lời nhận xét quá đơn giản và sơ sài về pho sách của Đức Giáo tông Biển Đức.

Và như anh thấy, tôi đã chứng minh qua tam đoạn luận của Google AI và “nhị đoạn luận” của vị giám mục này mà nhất đoạn luận của ông quá chung chung nhạt nhẽo và phần luận của còn lại của ông quá cao siêu đến mức rối rắm.

Giám mục Anh: “cuộc đời của Giê-su là một khoa thần học”

Google AI: “cuộc đời Đức Giêsu đã hình thành nên cốt lõi nền thần học Kitô giáo”

Anh có nghĩ rằng từ ‘một khoa thần học’ chung chung đến cốt lõi nền thần học Kitô giáo là một sự giản đơn hóa quá mức không? Có đúng như lời tôi viết Vị giám mục Anh giáo này đã “chà đạp không chút ‘lăn tăn’” lên trên quan điểm của Đức Thánh tông chúng tôi mến yêu?

Giêsu của lịch sử đối với người Công Giáo là một khoa thần học trọng tâm: Nhưng anh lại nói: “Không có vấn đề thần học nào ở đây cả mà chỉ là những đánh giá mang tính học thuật (cuốn sách này thế này, cuốn sách kia thế kia, v.v.)” thì quả thật tôi không hiểu anh đang tranh luận về ai, hay anh có phải là người Công giáo? Ở phần trên, ngay cả giám mục Anh giáo anh ca tụng cũng phải công nhận khi người Công giáo nghiên cứu lĩnh vực này; đó là một ‘khoa thần học’.

Vì khi anh so sánh cuốn sách này với cuốn sách kia về Giêsu của lịch sử, chính là anh đang so sánh quan điểm sách vở về nhân tính và Thiên tính - hay nói cách khác Thiên Chúa học hay Thần học - về Đức Giêsu.

Vĩ đại và nhỏ bé: Anh viết: “Trong không gian tiếng Anh thì có lẽ tôi không cần phải bảo vệ giám mục N.T. Wright, một học giả Tân Ước hàng đầu của thế giới, được sự ngưỡng mộ của cả những giám mục Công giáo như giám mục Robert Barron”

Thực sự tôi không quan tâm lắm đến ông giám mục Anh giáo của anh, cũng như giám mục công giáo Barron. Nếu lấy thước đo sự nổi tiếng hoặc là có nhiều quyển sách best seller, hoặc là một giám mục Công giáo xuất hiện nhiều trên truyền hình và các phương tiện truyền thông để bảo vệ - tới một mức độ nào đó quá nhiệt thành - một ý thức hệ, thì đó không phải là người hàng đầu của thế giới theo nhãn quan Công giáo của tôi. Nhãn quan của tôi: sự vĩ đại của Thánh Phanxicô Savier và sự nhỏ bé của Thánh Têrêsa hài đồng là bằng nhau. Và theo quan điểm của Đức Phanxicô sự vĩ đại và nhỏ bé chúng ta có thể thấy được khi chiêm ngắm hài nhi Giêsu trong máng cỏ

Ưu tiên và thiên vị: Anh có thấy việc ưu tiên cho Anh giáo qua bài dịch của anh? Quan điểm của Đức Giáo Tông Biển Đức chỉ được gói gọn sơ sài trong một câu, nhưng với hai người khác C.S Lewis một người Anh giáo tại Anh và Scot McKnight, một học giả Anh giáo tại Hoa Kỳ, đã được trích dẫn trực tiếp và nhiều hơn.

Vì vậy, theo quan điểm rất chủ quan của tôi: nếu anh muốn dịch những bài viết từ Anh giáo, xin anh vui lòng đăng ở những trang web Anh giáo, đừng rao giảng Anh giáo vào Công giáo, chúng tôi đã tôn vinh lên hàng Tiến sĩ của Hội thánh Công giáo một người bỏ Anh giáo để qua Công giáo, anh đã biết đó là ai. Hay nói cách khác:

Của Anh giáo hãy trả về cho Anh giáo!

Theo anh viết ở trên anh đã đọc những trước tác của Đức Giáo Tông Biển Đức, xin anh vui lòng dịch và đăng, tôi sẽ ủng hộ hết mình!

Có hai việc nếu được tôi nhờ anh và tôi xin cảm ơn trước:

Nếu được, việc đầu tiên, xin anh vui lòng đưa câu tiếng Anh nguyên bản mà anh đã dịch về Đức Thánh Tông Biển Đức, tôi hơi bị lấn cấn về cách dịch của anh trước khi tôi có thể góp ý.

"Trước hết, Giê-su làng Nazareth của Đức Thánh Cha danh dự Benedict XVI có vẻ tiền hiện đại theo nghĩa nó nhấn mạnh rằng những tình tiết về cuộc đời của Giê-su là một khoa thần học và được theo đuổi như một vấn đề đức tin hoàn thiện với niềm tin vào siêu nhiên."

Còn việc thứ hai đây chỉ là một homework nhỏ mà chắc chỉ trong một chớp mắt anh có thể trả lời ngay.

Anh viết: Anh đã “dịch một phần cuốn Tinh thần Phụng vụ của Đức Giáo Tông Biển Đức.” tôi chưa đọc quyển sách đó nhưng có một vị linh mục rất nhỏ bé tầm thường trong con mắt người đời mà tên của ông có thể xuất hiện trong quyển sách của Đức Giáo Tông. Ông không có một cuốn sách best seller nào, nhưng quan điểm về phụng vụ của ông là một phần không thể thiếu trong kho tàng kiến thức Công giáo vào thế kỷ XX, phong trào canh tân phụng vụ từ những quan điểm của ông phát xuất từ quốc gia ông chọn làm quê hương đã lan nhanh và sâu rộng sang các quốc gia lân cận cũng như đi vào Công đồng Vatican II. Ông đã có ảnh hưởng lớn lao đến ba vị giáo tông: Đức Phanxicô, Biển Đức và Thánh Gioan Phaolô II.

Đặc biệt, ông có viết một quyển sách về Giêsu của lịch sử. Cuốn sách của ông không bao giờ là một best seller và không có lấy được một tiếng ‘dế kêu’ trong bài viết về cái gọi là Giêsu lịch sử của anh, nhưng quyển sách này đối với học giả Công giáo, họ công nhận rằng đây là một tác phẩm bậc thầy ‘master’ là một tác phẩm kinh điển ‘classic,’ và đến ngay cả Đức Giáo Tông Biển Đức còn ghi lời đề tựa: “The book has not grown old, precisely because it still leads us to that which is essential, to that which is truly real, Jesus Christ Himself. That is why today this book still has a great mission."

Vị linh mục này là ai và quyển sách này tên gì?

Cảm ơn anh và gửi lời chào thân ái.