Giáo hội đang thay đổi: Đâu là phần việc của chúng ta?

nannerl · 6/11/25

Có những thay đổi trong đời sống Giáo hội đến rất nhanh, ai cũng thấy rõ như vài cải tổ của Công đồng Vaticanô II. Nhưng cũng có những chuyển dịch âm thầm, diễn ra chậm rãi đến mức ta chỉ nhận ra khi nhìn lại. Có lúc ta biết một cách sống cũ đang khép lại, còn điều mới mẻ phía trước thì chưa rõ hình hài. Đó là những thời khắc vừa lo lắng vừa hy vọng.

phamlamgi_Giáo hội đang thay đổi Đâu là phần việc của chúng ta_cv1.jpg

Dưới triều đại cố Giáo hoàng Phanxicô, nhìn vào hàng Giám mục, ta thấy nhiều điều mới. Tính hiệp hành và tinh thần cùng nhau phân định được nhấn mạnh. Hồng y đoàn được mở rộng về các “vùng ngoại biên”, để tiếng nói từ những nơi ít được chú ý vang lên mạnh hơn. Nhưng quan trọng không kém là sự kỳ vọng khác đi của người giáo dân nơi các vị mục tử của mình. Sự “nể vì” như thói quen trước đây giảm đi, hay niềm tin thì sứt mẻ vì các vụ việc đáng tiếc đã xảy ra. Nhiều người nhìn các vị lãnh đạo bằng con mắt dè dặt hơn xưa.

Dễ thấy là hình ảnh Giám mục bớt được tôn sùng (có khi lại lành mạnh hơn), nhưng đồng thời xa cách đoàn chiên hơn (chắc chắn là điều không tốt).

Điều đáng chú ý khác, không ít linh mục tỏ ra do dự trước những lời mời gọi nhận trách nhiệm lớn. Chấp nhận sứ vụ Giám mục hôm nay đồng nghĩa chấp nhận bị soi xét công khai, đôi khi khắc nghiệt. Khối lượng việc quản trị, pháp lý, tài chính… đè nặng lên vai, trong khi người ta vẫn mong các ngài gần gũi, “có mùi chiên”, lắng nghe và đồng hành.

Nhiều khi, các ngài phải cùng lúc xử lý những việc chẳng ai muốn như tái cấu trúc giáo phận, sáp nhập hoặc đóng cửa giáo xứ, giải quyết hậu quả pháp lý kéo dài. Đó là những công việc ít ai cảm ơn, nhưng lại ngốn rất nhiều sức lực.

phamlamgi_Giáo hội đang thay đổi Đâu là phần việc của chúng ta_cv2.jpg

Vậy phải làm gì?

Trước hết, đừng đặt tất cả gánh nặng phục hồi và canh tân Giáo Hội lên vai Giám mục hay linh mục. Nghĩ như thế là một dạng “giáo sĩ trị từ dưới lên”. Ta vô tình trao cho mục tử yêu cầu bất khả, rồi tự miễn cho mình khỏi trách nhiệm làm môn đệ. Giáo Hội sống hay yếu, không chỉ do hàng giáo sĩ, mà phần lớn còn do cách chúng ta - giáo dân - sống ơn gọi Rửa tội hằng ngày.

Giải pháp không phải là xóa nhòa ranh giới giữa giáo sĩ và giáo dân, cũng không chỉ là “điều chỉnh cơ cấu” để giáo dân tham gia nhiều hơn trong các ban ngành. Những việc đó có thể cần, nhưng chưa đủ. Cốt lõi vẫn là đời sống môn đệ, mỗi người ý thức mình được sai đi, sống Tin Mừng ngay nơi gia đình, công việc, khu phố; làm muối, men, ánh sáng giữa đời; cầu nguyện trung tín; tham dự phụng vụ cách ý thức; phục vụ người nghèo, người yếu thế; dấn thân xây dựng công ích.

Khi giáo dân trưởng thành trong đức tin và chủ động trong sứ mạng, các Giám mục sẽ có những cộng sự đắc lực, là những con người biết lắng nghe, đối thoại, đề xuất và cùng làm; biết góp ý có trách nhiệm thay vì chỉ trích nặng lời; biết nâng đỡ thay vì đòi hỏi không ngừng. Lúc ấy, việc quản trị dù phức tạp vẫn không che khuất dung mạo mục tử; và sự gần gũi giữa người lãnh đạo với cộng đoàn sẽ được khôi phục theo cách thực chất hơn.

phamlamgi_Giáo hội đang thay đổi Đâu là phần việc của chúng ta_1.jpg

Ảnh: Truyền thông Thái Hà

Nếu mỗi giáo dân nghiêm túc với quà tặng và trách nhiệm của Bí tích Rửa tội, sống đức tin cách chín chắn, làm chứng bằng đời sống công chính, tham gia xây dựng Giáo Hội địa phương thì Giáo Hội sẽ trông như thế nào?

Hình dung ấy không viển vông. Đó là một Giáo Hội mạnh mẽ từ nền móng, nhờ đoàn chiên trưởng thành; và cũng là một Giáo Hội mục tử hóa thật sự, vì các mục tử được giải phóng khỏi những kỳ vọng bất khả để tập trung vào điều thiết yếu là rao giảng, thánh hóa và lãnh đạo trong đức ái.

Giáo Hội đang thay đổi. Và để thay đổi theo hướng tốt đẹp, Giáo Hội cần chính chúng ta thay đổi: bớt than phiền, thêm cầu nguyện; bớt đòi hỏi, thêm dấn thân; bớt khoảng cách, thêm cộng tác. Khi ấy, điều mới mẻ mà ta mong đợi sẽ không còn mơ hồ, đó là một Giáo Hội được củng cố trong sứ mạng - một Giáo Hội được canh tân từ bên trong.

Phải làm gì?

Docat 310: Tại sao tôi nên tham gia với phong cách rõ ràng là“Kitô hữu”?

Nhiều người nói rằng: Điều chính yếu là trở thành một người tốt! Cần gì phải thêm đặc tính “Kitô hữu” vào đó? Tuy nhiên, lịch sử cho thấy đó chỉ là chủ nghĩa nhân văn thuộc loại vô thần thường bỏ mặc con người trong trạng thái chao đảo, hoang mang. Chỉ ở nơi Thiên Chúa thì “những gì là con người” mới được thăng tiến tốt hơn. Chỉ ở trong ánh sáng của Chúa Kitô chúng ta mới có thể hiểu đúng những gì là con người (x. GS 22). Những ai làm theo ý Thiên Chúa đều thể hiện mối quan tâm thật sự về con người, một cách chính xác trong những lĩnh vực mà con người yếu đuối, phụ thuộc vàosự giúp đỡ, và dường như “vô dụng”. Mặc dù một vài lãnh đạo Giáo Hội đôi khi làm sai lệch và phản bội thánh ý Thiên Chúa, Thiên Chúa vẫn làm cho Giáo Hội thành một nơi mà con người có thể đạt tới sự thành toàn đích thực với sự trợ giúp của Ngài. Đức Kitô đã không sống cho chính mình,nhưng “cho chúng ta”; Người thậm chí còn chịu chết một cách thảm thương cho từng con người. Và Người đã làm điều đó với động lực mang tính xã hội cao nhất: vì tình yêu. Đó là lý do tại sao, xét cho cùng, một người theo Đức Kitô mà hành động một cách “phi xã hội” thì chỉ là một Kitô hữu hữu danh vô thực mà thôi.