Một quốc gia không có công lý thì không còn là quốc gia

[Silic]

Trong huấn từ tại Quảng trường Thánh Phêrô ngày 20/9/2025, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã gặp gỡ những người đang phục vụ trong lĩnh vực công lý nhân dịp Năm Thánh. Ngài nhấn mạnh rằng công lý không chỉ là việc áp dụng luật pháp, nhưng là một nhân đức nền tảng bảo vệ phẩm giá con người, kiến tạo công ích và mở ra con đường hòa giải. Trích lời Thánh Âu-tinh, Đức Thánh Cha khẳng định: “Một quốc gia không có công lý thì không còn là quốc gia”, và mời gọi mọi người dấn thân xây dựng một nền công lý gắn liền với sự thật, lòng thương xót và tôn trọng phẩm giá mỗi con người.​

---

HUẤN TỪ CỦA ĐỨC THÁNH CHA LÊÔ XIV

Quảng trường Thánh Phêrô
Thứ Bảy, ngày 20 tháng 9 năm 2025​

Anh chị em thân mến,

Tôi rất vui được chào đón anh chị em trong dịp Năm Thánh dành cho những ai, với nhiều vai trò khác nhau, đang phục vụ trong lĩnh vực rộng lớn của công lý. Tôi thân ái chào thăm quý vị đại diện các tòa án đến từ nhiều quốc gia, cùng tất cả những ai mỗi ngày đang thi hành một sứ vụ cần thiết cho các mối tương quan trật tự giữa cá nhân, cộng đoàn và quốc gia. Tôi cũng chào mừng các khách hành hương khác đã tham gia Năm Thánh này. Quả thật, Năm Thánh làm cho tất cả chúng ta trở thành những khách hành hương, mong muốn tái khám phá dấu chỉ của niềm hy vọng không làm thất vọng, để “lấy lại sự tín thác mà chúng ta cần có trong Giáo Hội và trong xã hội, trong các mối tương quan giữa người với người, trong các tương quan quốc tế, và trong sứ mạng thăng tiến phẩm giá mọi người cũng như tôn trọng hồng ân tạo thành của Thiên Chúa” (Phanxicô, Spes Non Confundit, 25).

Không có dịp nào tốt hơn để cùng nhau suy tư về công lý và vai trò của nó, vốn là điều không thể thiếu cho sự phát triển trật tự của xã hội, đồng thời là một nhân đức đối thần soi dẫn và hướng dẫn lương tâm của mọi người. Công lý, thật vậy, được mời gọi đảm nhận một sứ mạng cao cả trong đời sống chung của con người, vượt lên trên sự áp dụng thuần túy của luật pháp hay công việc xét xử, và không giới hạn trong những thủ tục hình thức.

Lời Thánh Vịnh nhắc nhở: “Hãy yêu mến công lý và ghét sự gian ác” (Tv 45,7), thôi thúc chúng ta làm điều thiện, lánh điều ác. Thật khôn ngoan biết bao lời dạy: “Hãy trả cho mỗi người điều thuộc về họ.” Nhưng tất cả những điều này vẫn chưa thể thỏa mãn khát vọng công lý sâu xa trong lòng mỗi người – một cơn khát trở thành chìa khóa để xây dựng công ích trong mọi xã hội nhân loại. Công lý ôm trọn phẩm giá cá nhân, các mối tương quan liên vị, và chiều kích cộng đoàn với những cơ cấu và quy tắc chung. Nó tạo nên sự tuần hoàn trong các mối quan hệ xã hội, đặt phẩm giá con người ở trung tâm và tìm cách bảo vệ phẩm giá ấy, nhất là khi đối diện với những xung đột phát sinh từ hành vi cá nhân hoặc sự mai một ý thức cộng đồng nơi các cơ chế và định chế.

Truyền thống dạy rằng công lý trước hết là một nhân đức – một thái độ vững bền và bền vững, điều chỉnh hành vi của chúng ta theo lý trí và đức tin (x. GLHTCG 1804). Nhân đức công lý chính là “ý chí bền vững và kiên định để trao cho Thiên Chúa và tha nhân điều thuộc về họ” (ibid, 1807). Trong viễn tượng ấy, công lý kêu gọi chúng ta “tôn trọng quyền lợi của mỗi người và thiết lập nơi các tương quan nhân loại sự hòa hợp thúc đẩy công bằng với tha nhân và công ích” (ibid). Mục tiêu của công lý là bảo vệ những người yếu thế – những ai đang đi tìm công lý vì bị áp bức, loại trừ hoặc lãng quên.

Các Tin Mừng mang lại nhiều minh chứng về công lý vượt thắng sự lạm dụng: hình ảnh bà góa kiên trì thúc giục quan tòa tìm lại ý thức công lý (x. Lc 18,1-8); một công lý cao cả trả công cho người thợ giờ thứ mười một cũng như cho người làm từ sáng (x. Mt 20,1-16); công lý làm cho lòng thương xót trở thành chìa khóa của tương quan, dẫn đến tha thứ, đón nhận người con đã mất và nay được tìm thấy (x. Lc 15,11-32); và hơn nữa, công lý mời gọi tha thứ không phải bảy lần, nhưng bảy mươi lần bảy (x. Mt 18,21-35). Chính sức mạnh của tha thứ, nằm trong giới răn yêu thương, trở thành yếu tố cấu thành của một nền công lý vừa mang tính nhân loại vừa thấm nhuần siêu nhiên.

Công lý Tin Mừng không phủ nhận công lý nhân loại, nhưng thanh luyện và nâng cao nó, thúc đẩy hướng đến hòa giải. Sự dữ không chỉ phải bị trừng phạt, mà còn phải được hàn gắn. Vì thế, cần lưu tâm sâu xa đến thiện ích của cá nhân cũng như công ích. Đó là một nhiệm vụ khó khăn, nhưng không bất khả, nhất là đối với những ai ý thức mình đảm nhận một sứ vụ đòi hỏi cao hơn và chọn sống một đời sống không chê trách được.

Công lý trở nên cụ thể khi vươn ra với tha nhân, khi mỗi người được trao điều thuộc về họ, cho đến khi đạt được sự bình đẳng về phẩm giá và cơ hội. Tuy nhiên, chúng ta đều biết: bình đẳng thực chất không đồng nghĩa với bình đẳng hình thức trước pháp luật. Bình đẳng hình thức tuy cần thiết, nhưng không xóa bỏ được tình trạng kỳ thị ngày càng gia tăng, mà hệ quả rõ rệt nhất là sự thiếu khả năng tiếp cận công lý. Bình đẳng đích thực chính là khi mọi người có cơ hội thực hiện ước nguyện của mình và được bảo đảm các quyền vốn có trong phẩm giá, nhờ một hệ thống các giá trị chung và chia sẻ, đủ sức truyền cảm hứng cho những quy tắc và luật lệ chi phối hoạt động của các cơ chế.

Ngày nay, điều thôi thúc những ai thi hành công lý chính là tìm lại và chăm sóc những giá trị đã bị lãng quên trong đời sống chung, nhất là trước sự trỗi dậy của những thái độ coi thường sự sống con người ngay từ khởi đầu, chối bỏ những quyền căn bản thiết yếu cho sự hiện hữu, và không tôn trọng lương tâm – nguồn mạch của tự do. Chính nhờ các giá trị nền tảng cho đời sống xã hội mà công lý giữ vai trò trung tâm trong sự chung sống của nhân loại. Thánh Âu-tinh đã viết: “Không thể gọi là công lý nếu nó không đồng thời khôn ngoan, can đảm và tiết độ” (Thư 167, 2, 5). Điều này đòi chúng ta luôn suy nghĩ dưới ánh sáng của chân lý và khôn ngoan, giải thích luật pháp vượt trên tính hình thức để nắm bắt ý nghĩa sâu xa của sự thật mà chúng ta phục vụ. Tìm kiếm công lý đòi khả năng yêu mến nó như một thực tại chỉ đạt được nhờ sự kiên trì, vô vị lợi và phân định liên lỉ. Khi thi hành công lý, con người đặt mình phục vụ cá nhân, xã hội và quốc gia, với sự dấn thân trọn vẹn và không lay chuyển. Công lý không mất đi sự cao quý khi được áp dụng cho những việc nhỏ bé, trái lại, sự cao quý ấy luôn sáng tỏ khi được thực thi trung thành với luật pháp và tôn trọng con người, bất kể họ ở nơi đâu trên thế giới (x. Âu-tinh, De Doctrina Christiana IV, 18, 35).

“Phúc thay ai khát khao nên người công chính, vì họ sẽ được Thiên Chúa cho thỏa lòng” (Mt 5,6). Với Mối phúc này, Chúa Giêsu diễn tả sự căng thẳng thiêng liêng mà chúng ta cần mở lòng đón nhận – không chỉ để đạt được công lý đích thực, mà còn để luôn tìm kiếm nó, nhất là nơi những ai được kêu gọi thực thi công lý trong những hoàn cảnh lịch sử cụ thể. “Đói khát” công lý nghĩa là nhận ra công lý đòi hỏi nỗ lực cá nhân để diễn giải luật pháp cách nhân bản nhất, đồng thời hướng tới sự viên mãn chỉ có thể tìm thấy nơi một nền công lý cao cả, vượt trên mọi hoàn cảnh cục bộ.

Anh chị em thân mến, Năm Thánh cũng mời gọi chúng ta suy tư về một khía cạnh thường bị bỏ quên: thực trạng của biết bao dân tộc đang “đói khát công lý” vì phải sống trong những điều kiện bất công và phi nhân không thể chấp nhận. Đối diện bối cảnh quốc tế hôm nay, vẫn còn vang vọng lời nhắc nhở luôn thời sự: “Không có công lý thì không thể cai quản một quốc gia; không thể có luật pháp nơi quốc gia thiếu vắng công lý. Một hành vi được thực hiện theo luật thì chắc chắn phù hợp với công lý, và không thể gọi là hợp luật nếu đi ngược công lý... Một quốc gia không có công lý thì không còn là quốc gia. Công lý, thật vậy, là nhân đức trả cho mỗi người điều thuộc về họ. Do đó, công lý tách rời con người khỏi Thiên Chúa thật thì không còn là công lý” (Thánh Âu-tinh, Thành Đô Thiên Chúa XIX, 21, 1). Ước gì những lời đòi hỏi này của Thánh Âu-tinh khơi dậy nơi chúng ta khát vọng thi hành công lý như một việc phục vụ dân chúng, với tất cả khả năng của mình, và luôn hướng nhìn về Thiên Chúa, để tôn trọng trọn vẹn công lý, luật pháp và phẩm giá của mỗi con người.

Với niềm hy vọng ấy, tôi cám ơn và chúc lành cho anh chị em, gia đình và công việc của anh chị em.

Nguồn: vatican.va​