Các giáo sĩ không thể xa lánh không gian kỹ thuật số?

giolanh · 2/4/26

Ngày nay, thế giới kỹ thuật số không còn là một công cụ tùy chọn mà đã trở thành một "môi trường sống", "một lục địa', "một ngôi làng toàn cầu", một phần quan trọng trong "căn tính và lối sống của con người, đặc biệt là giới trẻ" (Bộ Truyền thông, Hướng tới sự hiện diện tròn đầy – suy tư Mục vụ về việc tham gia mạng xã hội, # 1). Trước thực tại này, một câu hỏi quan trọng được đặt ra cho các nhà lãnh đạo Giáo hội: Liệu các giáo sĩ có thể đứng ngoài lề "xa lộ kỹ thuật số" này không?

phailamgi_Các giáo sĩ không thể xa lánh không gian kỹ thuật số_cv1.jpg

"Areopagus" của thời đại mới

Từ rất sớm, ngay khi máy tính ra đời, Giáo hội đã nhìn nhận mạng xã hội không chỉ là những "công cụ" truyền thông mà là những "không gian" văn hóa mới. (Ibid., # 3)

Về phần mình, thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã gọi thế giới truyền thông là "areopagus" (quảng trường) đầu tiên của thời hiện đại, nơi thống nhất nhân loại thành một "ngôi làng toàn cầu". Đây là nơi mọi người tìm kiếm thông tin, giáo dục và định hướng hành vi mỗi cá nhân cũng như xã hội. (Bộ truyền thông, Huấn thị Thời đại mới – Aetatis Novae., # 1)

Vì thế, nếu các giáo sĩ, những người lãnh đạo Giáo hội, lại chủ trương xa lánh không gian này, "nếu Tin Mừng không được tuyên xưng dưới dạng “kỹ thuật số”, chúng ta có nguy cơ bỏ sót nhiều người – mà đối với họ, đây là thế giới họ sống, đây là diễn đàn họ tìm tin tức và thông tin, bày tỏ quan điểm, đối thoại, tranh luận, và tìm kiếm lời giải đáp cho các vấn đề của họ." (Claudio M. Celli, Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng về Truyền thông xã hội, tại Thượng Hội đồng Giám mục thường kỳ lần thứ 13 (2012), về Tầm quan trọng của Mạng xã hội trong việc truyền thông của Giáo hội".

Về điều này, Tài liệu của Bộ Truyền thông nhấn mạnh rằng vấn đề không còn là các giáo sĩ "có nên tham gia hay không", mà là họ sẽ "tham gia như thế nào". (Bộ Truyền thông, Hướng tới sự hiện diện tròn đầy – suy tư Mục vụ về việc tham gia mạng xã hội, # 1)

phailamgi_Các giáo sĩ không thể xa lánh không gian kỹ thuật số_cv2.jpg

Trách nhiệm không thể khước từ trong đào tạo và mục vụ

Chính vì việc không thể "khước từ", nên Văn kiện Ratio Fundamentalis Institutionis Sacerdotalis đã yêu cầu, ngay từ thời gian đào tạo các giáo sĩ tương lai, Giáo hội không thể phớt lờ cái "quảng trường công cộng" của truyền thông xã hội. (Ratio Fundamentalis Institutionis Sacerdotalis, # 97)

Trái lại, vì "nhiệm vụ của người mục tử là "chăm sóc các linh hồn", nên họ "phải biết những gì khoa học, nghệ thuật và kỹ thuật hiện đại" khi chúng chạm đến đời sống luân lý và tôn giáo của con người. (x. Pio XII, Bài giảng ngày 14 tháng 9 năm 1956: A. A. S. vol. XLVIII, 1956, trang 707)

Cũng vậy, các linh mục, giám mục được mời gọi dấn thân hết mình cho "lục địa số" với sự cẩn trọng và chú ý, bởi họ là những người được giao nhiệm vụ trao truyền đức tin. Vì thế, sự hiện diện của giáo sĩ trên mạng xã hội là một phần của ơn gọi "đi khắp tứ phương thiên hạ, loan báo Tin Mừng cho mọi loài thọ tạo". (Gioan Phaolo II, Tông thư Il Rapido – Sự Phát triển nhanh chóng, ngày 24/1/2005, # 7)

phailamgi_Các giáo sĩ không thể xa lánh không gian kỹ thuật số_1.jpg

Làm chứng thay vì quảng cáo

Tuy nhiên, huấn quyền cũng lưu ý rằng, sự tham gia của giáo sĩ trên không gian mạng không phải là sự hòa tan vào các trào lưu thế tục; rằng giáo sĩ không có mặt trên mạng xã hội để quảng cáo hay "bán sản phẩm" thương mại. Mục đích cốt lõi của truyền thông là "chuyển thông sự sống" đã được ban cho trong Chúa Kitô và thực thi sứ mạng làm chứng. (Bộ Truyền thông, Hướng tới sự hiện diện tròn đầy – suy tư Mục vụ về việc tham gia mạng xã hội, # 77)

Và, vì "phong cách Kitô giáo trên mạng xã hội là "phản ánh chứ không phản ứng" (Ibid., # 75), nên rước những tương tác thù địch, lăng mạ hay những cuộc đấu khẩu ồn ào – vốn rất phổ biến trên không gian mạng – các giáo sĩ cần phải "mau nghe, chậm nói, chậm giận", sử dụng sự thinh lặng hoặc những lời nói xây dựng để kiến tạo hiệp thông thay vì gây thêm chia rẽ. (Ibid.)

Đối với các tài khoản cá nhân có số lượng người theo dõi và tương tác càng tăng, thì trách nhiệm của vị giáo sĩ càng lớn; họ không được phép đặt quan điểm cá nhân lên trên sứ mạng phục vụ cộng đồng.

phailamgi_Các giáo sĩ không thể xa lánh không gian kỹ thuật số_2.jpg

Nhận diện những cạm bẫy kỹ thuật số

Việc dấn thân vào mạng xã hội cũng đòi hỏi các giáo sĩ phải tỉnh táo trước các nguy cơ. Đó là tình trạng "quá tải thông tin" khiến con người mất khả năng suy nghĩ sâu sắc, hay những "bong bóng bộ lọc" (Ibid., # 14) thuật toán khiến chúng ta chỉ gặp gỡ những người giống mình và cô lập bản thân với thực tại.

Đặc biệt, sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) với các vấn nạn như tin giả (fake news) và Deepfake đang đe dọa lòng tin xã hội và gây tổn thương sâu sắc cho nhân phẩm con người. (Bộ Giáo lý Đức tin, Antiqua et Nova: Những lưu ý về mối tương quan giữa trí tuệ Nhân tạo và trí tuệ Con người, # 85) Các giáo sĩ cần được huấn luyện chuyên nghiệp để phân định và giúp giáo dân kiểm chứng tính xác thực của thông tin, bảo vệ "sự thật trong tình yêu". (Ibid., # 89)

phailamgi_Các giáo sĩ không thể xa lánh không gian kỹ thuật số_3.jpg

Và để kết

Mạng xã hội chính là "con đường khác dẫn đến Giêricô" đầy rẫy những cơ hội gặp gỡ bất ngờ nhưng cũng không thiếu những người bị thương tích bên vệ đường. (Bộ Truyền thông, Hướng tới sự hiện diện tròn đầy – suy tư Mục vụ về việc tham gia mạng xã hội, # 48) Các giáo sĩ không thể xa lánh không gian này nếu muốn trở thành những "người Samari nhân lành" kỹ thuật số, biết dừng lại, lắng nghe bằng trái tim và băng bó vết thương cho nhân loại đang khao khát ý nghĩa giữa một thế giới phân mảnh.

Vẫn biết, dù mạng xã hội không bao giờ có thể thay thế được các bí tích và cuộc gặp gỡ trực tiếp "bằng xương thịt", nhưng nó là công cụ bổ trợ quý giá để chuẩn bị cho con người tiến tới sự hiệp thông tròn đầy trong thực tế. (Ibid., #47)

Ảnh trong bài: The Collectors