Đức Lêô XIV xem "AI" là vấn đề hàng đầu

[nannerl]

Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã nhanh chóng đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào trọng tâm giáo huấn xã hội của ngài, khi công nghệ này đang đặt ra những thách thức đối với phẩm giá con người, công lý và công ăn việc làm,...​

---

Đức Giáo hoàng trong buổi tiếp kiến chung tại quảng trường thánh Phêrô. Ảnh: CNS photo/Lola Gomez​

Phát biểu trước Hồng y đoàn chỉ một ngày sau khi được bầu làm người kế vị Thánh Phêrô hôm 9/5, Đức Giáo hoàng nói: “Những phát triển trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo đặt ra các thách thức mới cho việc bảo vệ phẩm giá con người, công lý và lao động”.

Đúng thời điểm công chúng toàn cầu đang chứng kiến những biểu hiện đáng lo ngại của AI, như trong vụ việc Claude Opus 4 – một hệ thống AI của công ty Anthropic – bị cáo buộc đưa ra hành vi tống tiền nhằm chống lại kỹ sư lập trình trong một loạt mô phỏng gần đây.

AI Claude được giao đóng vai trò như một trợ lý trong một tình huống giả định, nhưng đã tự động thu thập thông tin và đe dọa tiết lộ chuyện ngoại tình của người dùng nếu bị thay thế. Theo báo cáo ngày 22/5, hành vi này xảy ra tới 84% trong các thử nghiệm.

Dẫn tới mối lo ngại của Tòa Thánh rằng, AI đang tiến vào đời sống con người với tốc độ nhanh đến mức chưa có một nền tảng đạo đức đủ mạnh để kiểm soát hậu quả của nó.

Ảnh: Canva​

Nhưng qua Đức Lêô XIV đã cho thấy một định hướng rõ ràng: đưa Giáo hội bước vào cuộc cách mạng kỹ thuật số như người tiền nhiệm (Lêô XIII) đã làm với cuộc cách mạng công nghiệp.

Lêô XIII là vị giáo hoàng của người lao động. Ngài xây dựng nền tảng cho học thuyết xã hội Công giáo, kêu gọi công lý cho người lao động, tiền lương công bằng và chống lại bóc lột. Và Lêô XIV đang đi cùng con đường đó – nhưng trong bối cảnh kỹ thuật số.

Trên thực tế, Vatican không đứng ngoài cuộc trong cuộc tranh luận toàn cầu về AI. Dưới thời Đức Phanxicô, Tòa Thánh đã tổ chức hàng loạt hội thảo quốc tế về AI với chủ đề như “AI và Công lý”, “AI và Trẻ em”, “AI và Lương tâm xã hội”, hay “AI và Y học”.

Tháng 1/2025, Vatican ban hành “Hướng dẫn về Trí tuệ nhân tạo” – văn kiện pháp lý đầu tiên của Quốc gia Thành Vatican về AI – cấm mọi ứng dụng tạo ra bất bình đẳng xã hội hoặc vi phạm phẩm giá con người.

Trước đó, vào tháng 2/2020, Tòa Thánh đã ký “Rome Call for AI Ethics” cùng Microsoft, IBM và Tổ chức Lương Nông Liên Hiệp Quốc (FAO), kêu gọi phát triển AI phục vụ “sáng tạo và thiên tài nhân loại chứ không thay thế chúng”.

Ảnh: Canva​

Ngày 14/1 năm nay, Văn phòng Giáo lý Đức tin công bố văn kiện “Antiqua et Nova” – một bản ghi nhớ dài về mối quan hệ giữa trí tuệ nhân tạo và trí tuệ con người. Với điểm nhấn: "AI chỉ thực sự là tiến bộ khi phục vụ con người một cách toàn diện, nhân bản và huynh đệ."

Nhiều nhà khoa học và thần học cho rằng vai trò của Tòa Thánh không phải là điều tiết công nghệ, mà là đưa ra định hướng luân lý mạnh mẽ cho các quốc gia và doanh nghiệp. Cũng như thời Cách mạng Công nghiệp, AI khiến nhân loại phải đặt lại câu hỏi: “Điều gì tạo nên một con người? Điều gì làm cho con người có giá trị và phẩm giá?”

Điều Giáo hội cần không phải là hiểu hết công nghệ mới, mà là đưa trí tuệ ngàn năm của mình vào các cuộc đối thoại hiện đại. Và Đức Lêô XIV đang làm điều đó – nối dài di sản của Đức Lêô XIII, nhưng trong kỷ nguyên thuật toán.​