Chú giải Kinh thánh: Cuộc đột nhập thành công (Luca 12:39)

[Lawrence Ngô Duy Nhân]

Trong dụ ngôn này, cấu trúc văn phạm có thể đã tạo nên bất ngờ​

Trước tiên chúng ta xem xét dụ ngôn được viết ở tin mừng của Thánh sử Luca. Nó nằm trong một phần đối thoại dài của Chúa Giêsu với các môn đệ, bắt đầu từ Luca 12:22 và kéo đến Luca 12:53. Ngay lập tức ngữ cảnh nói về việc luôn sẵn sàng, trung kiên chờ và mong đợi Đức Kitô trở lại, nhưng không ai biết ngày giờ, vì thế chỉ có một việc duy nhất phải làm: hãy tỉnh thức và trung thành thực hiện những công việc của môn đệ trong giáo hội. Trong giữa những lời thoại đó, chúng ta thấy đoạn văn sau​

---

"Anh em hãy biết điều này: nếu chủ nhà ‘đã’ biết giờ nào kẻ trộm đến, hẳn ông đã không để nó khoét vách nhà mình đâu. Anh em cũng vậy, hãy sẵn sàng, vì chính giờ phút anh em không ngờ, thì Con Người sẽ đến." (Luca 12:39-40)

Câu kinh thánh trên giả định xảy ra ở một căn nhà khá lớn nơi người ta khó nghe biết được ngay khi có người đột nhập. Cụm từ ‘đột nhập’ ‘break-into’ trong văn cảnh nghĩa đen của nó là ‘đào đường vào’ ‘digging one’s way into.’ Đó là cụm từ đương đại của chữ ‘đột nhập,’ và nó dựa trên đặc điểm tường nhà cửa thời đó thường làm bằng đất sét, vì vậy trộm không cần phải bẻ khóa; đơn giản họ chỉ cần đào một lỗ xuyên tường, ‘đào đường vào.’

Đối với thánh sử Luca đoạn văn này (như văn cảnh cho thấy) nói về việc Đức Kitô lại đến. “Con Người” sẽ đến như một kẻ trộm trong bóng đêm. Vậy điểm so sánh ở đây là gì? Rõ ràng Con Người không bị gọi là ‘tên trộm;’ ông không phải là một gã vô lại cướp tài sản của ai đó. Điểm so sánh ở đây là không thể đoán biết trước việc Người đang đến.

Hội thánh sơ khai thường nói về “Ngày của Đức Chúa” đến như một kẻ trộm trong đêm: xin xem 1 Thess 5:2-4; 2 Pet 3:10; Khải Huyền 3:3; 16:15. Đây là một cụm từ cố định và hay được sử dụng để nhấn mạnh việc bất ngờ của parousia; việc phi khả thể mong đợi sự tái quang lâm của Đức Kitô. Sitz im Leben (tình cảnh thời thế) của việc so sánh là kinh nghiệm việc Chúa đến lần thứ hai; chúng ta mong đợi sâu xa, vẫn chưa xảy ra; thời gian tiếp tục trôi qua và trong hội thánh đã bắt đầu nổi lên những lạm dụng. Vì chính lý do đó người ta được kêu gọi luôn tỉnh thức trong niềm mong đợi không suy suyển! Trong “ngôi nhà” của hội thánh, vượt lên tất cả là những con người có trách nhiệm mà chính họ đã chứng tỏ mình là những đầy tớ luôn tỉnh thức và có thể tin cậy vào.

Thế thì rõ ràng chúng ta đang ở trong giai đoạn sau Phục Sinh, nhưng điều đó không nhất thiết phải áp dụng cho những thành tố cá nhân của đoạn văn do Luca viết xuống từ lời Chúa nói, đặc biệt là không phải tuyên bố trọng tâm ở đây. Câu nói này xuất phát từ Chúa Giêsu, vì hình ảnh ‘kẻ trộm trong đêm’ mô tả sự táo bạo chúng ta liên tục gặp trong những ngụ ngôn của Chúa. Hội thánh sơ khai chắc hẳn đã không tự tạo ra thành ngữ ‘như một kẻ trộm trong đêm.’ Một hình ảnh quá to gan lớn mật. Nó phải truy về một câu chuyện ngụ ngôn của Chúa mà thôi. Nhưng dụng ý nguyên thủy của câu chuyện ngụ ngôn này là gì? Ở đây, cách sử dụng văn phạm gợi ý cho chúng ta vài điều.

Động từ được gạch chân ở đây là: “nếu chủ nhà đã biết … ông ta đã không để” được dịch qua phiên bản tiếng Anh là câu điều kiện ở trong quá khứ đối nghịch với thực tế, theo với văn phạm tiếng Hy bá. (Giải thích: Văn phạm này giống như câu nói tiếng Việt “nếu bạn ‘đã’ chăm chỉ học, thì bạn đã thi đậu,” nhưng sự thực là ngược lại.) Do vậy câu chuyện ngụ ngôn này không cảnh báo một vụ đột nhập có lẽ sẽ xảy ra ở tương lai nhưng nhìn lại một sự việc đã xảy ra rồi.

Chúng ta cũng có thể gỡ bỏ câu nói trong văn cảnh hiện tại “Anh em cũng vậy, hãy sẵn sàng, vì chính giờ phút anh em không ngờ, thì Con Người sẽ đến," thế thì chúng ta còn lại một mảnh vụn của dụ ngôn nói về một cuộc đột nhập thành công, và cuộc đột nhập đó sẽ là - cùng hàng với chủ đề nền móng của những ngụ ngôn của Chúa - việc nước Chúa đang đến. Trong trường hợp đó ngữ nghĩa của văn cảnh sẽ là: nước Chúa đã đến rồi, đang hiện diện, và đã xảy ra.

Cách diễn dịch kinh thánh này không phải là một mánh lới hay thủ thuật; thực sự không phải vậy. Đầu tiên chúng ta đã sử dụng một khả năng dịch thuật thực sự - việc dịch thuật này theo đúng phiên bản tiêu chuẩn tiếng Anh. Thứ hai, việc áp dụng của câu chuyện ngụ ngôn này nói về việc tái trở lại của Con Người là tự đối nghịch, bởi vì căn cứ theo ngụ ngôn người chủ nhà không thể canh phòng vì người đó không biết khi nào việc đột nhập sẽ xảy ra. Chính các môn đệ cũng không biết khi nào Con Người sẽ quay lại, nhưng dù sao họ vẫn phải tỉnh thức. Vì vậy mà ứng dụng không khớp với dụ ngôn.

Thứ ba, có những sự song hành đáng kể đối với tuyên bố của dụ ngôn giả định trên. Tôi, linh mục Lohfink, đã nhắc lại một trong số đó, đó là lời Chúa trong đoạn Luca 11:20 “Còn nếu tôi dùng ngón tay Thiên Chúa mà trừ quỷ, thì quả là Triều Đại Thiên Chúa đã đến giữa các ông.” Vì thế Chúa nói “nước Chúa đã hiện diện nơi đây, qua tôi nó đã đến, qua việc trừ quỷ.” Dưới ánh sáng đó, ngụ ngôn được gạch chân trong câu Luca 12:39 nguyên thủy có lẽ đã được đọc:

Tôi sẽ so sánh nước Chúa với điều gì đây? Nước Chúa giống như một cuộc đột nhập đã không thể ngăn ngừa được. Nếu chủ nhà đã biết ngày giờ kẻ trộm đến, người đó có lẽ đã không cho phép ngôi nhà bị đột nhập. Nhưng vì chủ nhà đã không biết và vì thế tên trộm đã vào được nhà.

Nếu việc tái cấu trúc này là chính xác, chúng ta đang nhìn vào một câu chuyện thuần dụ ngôn, và câu chuyện này tiết lộ cho chúng ta một nhận thức khó dò và gần như kinh hoàng đằng sau: Chúa Giêsu - và cùng với người là nước Chúa - đã đột nhập vào không gian của xã hội cũ, bầu khí trong đó ma quỷ và các vị thần linh của thế giới này cai trị, những vùng tiện nghi của chúng ta, những nơi chốn quen thuộc con người xây cất nhà cửa sinh sống. Người ta có lẽ đã chống lại, họ không muốn để nước Chúa đi vào; họ có lẽ đã cố thủ bằng cách đóng ván bít tất cả các cửa sổ và cửa ra vào, nhưng nước Chúa đến với họ cách bất thình lình và ngạc nhiên. Nó như kẻ trộm trong bóng đêm, lẻn vào trong yên lặng và không mong đợi, nó đột nhập vào trong lúc không ai ngờ đến. Với nước Chúa đột nhiên ở đó - xuất hiện trong giữa thế giới cũ kỹ - nếu như chúng ta đọc bài văn cách này, đây là một tiếng kêu vang khải hoàn.

Một nghi vấn, dĩ nhiên là, chúng ta có dám cách ly câu 39 như vậy, dựa trên cấu trúc văn phạm câu điều kiện đối nghịch với thực tế ở quá khứ, và thế rồi trải rộng thành một dụ ngôn chân thực? Theo thiển ý cá nhân - linh mục Lohfink - chúng ta có thể làm được, bởi vì có một lý do khác chúng ta cho phép để tái cấu trúc; câu chuyện ngụ ngôn tiếp theo chúng ta sẽ xem xét, chuyện dụ ngôn về kẻ mạnh. Nó cũng có một vài điểm tương đồng với dụ ngôn đột nhập thành công và thậm chí còn có một vài ý nghĩa sâu xa hơn.​

• Nguồn: Dịch từ quyển sách The Forty Parables of Jesus; phần II Chương 1. The Successful Break-In (Luke 12:39.) của nhà chú giải kinh thánh, cố linh mục Gerhard Lohfink, NXB Phụng vụ Hoa Kỳ.​

(https://litpress.org/Products/E8534/The-Forty-Parables-of-Jesus)​