- Chủ đề Author
- #1
Mấy ngày qua, sau khi Tòa Giám mục Cần thơ công bố "tập tài liệu" đã được Tòa thánh "chuẩn nhận" về "cuộc đời – sự nghiệp – nhân cách và cái chết" của Cha Trương Bửu Diệp", nhiều thắc mắc được đặt ra.
Một số câu hỏi
Tại sao Tòa Giám mục Cần Thơ lại công bố tài liệu vào thời điểm này, trong khi, ngày 25/11/2024, Đức Thánh cha Phanxicô đã chính thức "công nhận cái chết vì đức tin của cha Trương Bửu Diệp", và ban cho ngài danh hiệu truyền thống là “Chân phước”.
Điều đáng nói, tập tài liệu không những không củng cố thêm các chứng cớ, mà lại làm cho hình ảnh "chết vì đức tin" của cha Diệp bị lu mờ, đến độ, người đọc có cảm tưởng ngài chết vì vụ "tranh chấp đất đai" với các địa chủ trong vùng?
Tập tài liệu còn khẳng định, cha Diệp bị "sát hại bởi 2 lính đào ngũ Nhật Bản". Cần biết rằng, ngày 15/8/1945, Nhật đầu hàng đồng minh và bị quân đội Anh giải giáp, quản thúc, tước mọi vũ khí, và không được mang vũ khí hay tự do di chuyển. Vậy “hai lính Nhật” xuất hiện tại Tắc Sậy năm 1946 là ai? Và họ có thật sự liên quan đến cái chết của Cha Diệp hay không?
Quan trọng hơn sự xuất hiện của 2 người lính Nhật Bản, 3 lần tập tài liệu lấy lại lời các nhân chứng đều khẳng định "2 lính Nhật sát hại cha Diệp" đi cùng một "đám" hay "một nhóm lính". Vậy, "nhóm này" là nhóm nào. Xác định được nhóm này thì mới xác định được thủ phạm và động cơ họ sát hại cha Diệp?
Để trả lời phần nào các câu hỏi này, cần phải đặt các sự kiện vào bối cảnh lịch sử Nam Bộ các năm 1945–1946, đồng thời xem xét nhiều giả thiết khác nhau để tránh suy diễn một chiều.
Điều đáng nói, tập tài liệu không những không củng cố thêm các chứng cớ, mà lại làm cho hình ảnh "chết vì đức tin" của cha Diệp bị lu mờ, đến độ, người đọc có cảm tưởng ngài chết vì vụ "tranh chấp đất đai" với các địa chủ trong vùng?
Tập tài liệu còn khẳng định, cha Diệp bị "sát hại bởi 2 lính đào ngũ Nhật Bản". Cần biết rằng, ngày 15/8/1945, Nhật đầu hàng đồng minh và bị quân đội Anh giải giáp, quản thúc, tước mọi vũ khí, và không được mang vũ khí hay tự do di chuyển. Vậy “hai lính Nhật” xuất hiện tại Tắc Sậy năm 1946 là ai? Và họ có thật sự liên quan đến cái chết của Cha Diệp hay không?
Quan trọng hơn sự xuất hiện của 2 người lính Nhật Bản, 3 lần tập tài liệu lấy lại lời các nhân chứng đều khẳng định "2 lính Nhật sát hại cha Diệp" đi cùng một "đám" hay "một nhóm lính". Vậy, "nhóm này" là nhóm nào. Xác định được nhóm này thì mới xác định được thủ phạm và động cơ họ sát hại cha Diệp?
Để trả lời phần nào các câu hỏi này, cần phải đặt các sự kiện vào bối cảnh lịch sử Nam Bộ các năm 1945–1946, đồng thời xem xét nhiều giả thiết khác nhau để tránh suy diễn một chiều.
Giả thiết về 2 người lính Nhật
Theo các tài liệu lịch sử, sau ngày Nhật đầu hàng Đồng minh, quân đội Anh được giao nhiệm vụ giải giáp quân Nhật từ vĩ tuyến 16 trở vào Nam.
Do đó, toàn bộ binh lính Nhật ở Nam Kỳ đều bị quân đội Anh quản thúc, bị tước vũ khí và không được ra khỏi doanh trại quân đội.
Vì thế, thật khó để giải thích, những "lính Nhật đào ngũ" đang phải trốn chui trốn lủi, lại hiên ngang mặc áo lính Nhật, mang kiếm Nhật, đi lại giữa thanh thiên bạch nhật, giết hại cha Diệp… như tập tài liệu cho biết?
Dĩ nhiên, vẫn có thể xảy ra trường hợp 2 lính Nhật đào ngũ và được "nhóm lính" tiếp nhận gia nhập làm thành viên và trong một cuộc bắt bớ giáo dân Tắc Sậy, 2 lính Nhật vì muốn lập công đã giết cha Diệp?
Vấn đề là, nhóm lính đó là nhóm nào và họ có tương quan gì trước đó với quân đội Nhật, để dễ dàng tiếp nhận 2 lính Nhật vào hàng ngũ?
Do đó, toàn bộ binh lính Nhật ở Nam Kỳ đều bị quân đội Anh quản thúc, bị tước vũ khí và không được ra khỏi doanh trại quân đội.
Vì thế, thật khó để giải thích, những "lính Nhật đào ngũ" đang phải trốn chui trốn lủi, lại hiên ngang mặc áo lính Nhật, mang kiếm Nhật, đi lại giữa thanh thiên bạch nhật, giết hại cha Diệp… như tập tài liệu cho biết?
Dĩ nhiên, vẫn có thể xảy ra trường hợp 2 lính Nhật đào ngũ và được "nhóm lính" tiếp nhận gia nhập làm thành viên và trong một cuộc bắt bớ giáo dân Tắc Sậy, 2 lính Nhật vì muốn lập công đã giết cha Diệp?
Vấn đề là, nhóm lính đó là nhóm nào và họ có tương quan gì trước đó với quân đội Nhật, để dễ dàng tiếp nhận 2 lính Nhật vào hàng ngũ?
Nhóm đứng sau 2 người lính Nhật
Cần biết, trong giai đoạn 1945 – 1946, vùng Hậu Giang, Bạc Liêu có nhiều nhóm vũ trang hoạt động, như dân quân địa phương, Việt Minh, đặc biệt các nhóm Cao Đài thuộc các nhánh khác nhau…
Nhóm Cao Đài có vũ trang, hoạt động mạnh nhất tại Bác Liêu, đặc biệt tại vùng Tắc Sậy – Khúc Tréo vào thời điểm đó, là nhóm Cao Đài của ông Cao Triều Phát.
Năm 1945, vào thời điểm Nhật đầu hàng đồng minh, ông Cao Triều Phát đang là "Phó chủ tịch Mặt trận Việt Minh Bạc Liêu" và "các tín đồ Cao Đài phái Minh Chơn Đạo do ông lãnh đạo cũng như Đoàn Thanh niên đạo đức do ông làm Tổng trưởng đã gia nhập Mặt trận Việt Minh ngay từ ngày đó."
Sau này, vào năm 1954, đích thân Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư mời ông ra miền Bắc, tham gia Đoàn Chủ tịch của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam.
Điều đáng chú ý, cũng trong thời gian 1944 – 1945, để chuẩn bị cho cuộc đảo chánh Pháp diễn ra ngày 9/3/1945, quân đội Nhật đã tổ chức nhiều đợt huấn luyện quân sự cho các tín đồ Cao Đài, (x. Nguyễn Kỳ Nam, Hồi ký 1925 – 1964, tập II: 1945 – 1954, Giáp Thân, tr. 101) trong đó, không loại trừ khả năng có nhóm của ông Cao Triều Phát. Họ được tiếp cận với quân phục, dây đai, súng trường của Nhật…
Vì thế, giả thiết nếu có một vài "lính Nhật đào ngũ" và được tiếp nhận vào nhóm lính vũ trang địa phương, đặc biệt là nhóm Cao Đài của ông Cao Triều Phát là điều có thể và để lập công những lính Nhật sẵn sàng ra tay giết cha Trương Bửu Diệp. Tuy nhiên đây vẫn chỉ là giả thiết!
Vấn đề quan trọng là 2 người lính Nhật này đã được nhóm nào tiếp nhận? Ông Đa Minh Nguyễn Văn Đức, một "bán" chứng nhân – chỉ nghe ông Mười Thính, cận vệ ông Phát, kể lại, được Giáo phận Cần Thơ phóng vấn, khẳng định chắc chắn rằng: "Không phải Cao Đài hay Việt Minh giết Cha Diệp, mà là hai tên lính Nhật đã bị giải giáp (tức bị tịch thu khí giới, sau khi Nhật đầu hàng Đổng minh năm 1945), rồi nhập vô phe Cao Đài của ông Cao Trường Phát. Hai tên nầy đổi qua tên tiếng Việt là Cao Trường Thắng và Cao Trường Ngươn."
Vẫn theo ông Đức, "Cao trường Phát là tướng trong vùng thời đó". Thực tế, như nói trên, vào thời điểm đó, tại Bạc Liêu, đặc biệt vùng Tắc Sậy – Khúc Tréo, chỉ có ông Cao Triều Phát là Phó chủ tịch Việt Minh Bạc Liêu, không có bất cứ ông Cao Trường Phát nào cả! Có lẽ có sự nhầm lẫn ở đây?
Nếu thực sự đã có "2 lính Nhật đào ngũ", có thể họ chính là những sĩ quan của quân đội Nhật trước đây từng huấn luyện quân sự cho tín đồ Cao Đài của ông Cao Triều Phát, nay đã bỏ hàng ngũ gia nhập đội quân của ông.
Tuy nhiên, dù đã là thành viên của nhóm, họ cũng không thể tự tiện "dẫn quân Cao Đài" đi bắt cha Diệp và gần 100 giáo dân đưa về giam tại lẫm lúa trước khi ra tay sát hại, nếu không có lệnh của ông Cao Triều Phát?
Nếu thực sự, nhóm tham gia sát hại cha Diệp là nhóm Cao Đài của ông Cao Triều Phát, thì dĩ nhiên, Việt Minh không thể thoái thác trách nhiệm trong cái chết của cha Diệp?
Còn nói rằng, ngày 11/11/1945, “Đảng Cộng sản Đông dương” đã ra “Thông cáo tự ý giải tán”, để khẳng định "Đảng Cộng sản Đông Dương" không liên quan tới cái chết của cha Diệp, là thiếu căn cứ thực tiễn.
Trong thực tế, "Đảng Cộng sản Đông Dương chỉ rút vào bóng tối và tiếp tục điều khiển mặt trận Việt Minh cho đến khi tái xuất hiện năm 1951 với tên mới là Đảng Lao Động Việt Nam." (x. Lê Xuân Khoa, Việt Nam (1945 – 1995) – Chiến tranh, tị nạn và bài học lịch sử, Bản PDF, tr. 26)
Nhóm Cao Đài có vũ trang, hoạt động mạnh nhất tại Bác Liêu, đặc biệt tại vùng Tắc Sậy – Khúc Tréo vào thời điểm đó, là nhóm Cao Đài của ông Cao Triều Phát.
Năm 1945, vào thời điểm Nhật đầu hàng đồng minh, ông Cao Triều Phát đang là "Phó chủ tịch Mặt trận Việt Minh Bạc Liêu" và "các tín đồ Cao Đài phái Minh Chơn Đạo do ông lãnh đạo cũng như Đoàn Thanh niên đạo đức do ông làm Tổng trưởng đã gia nhập Mặt trận Việt Minh ngay từ ngày đó."
Sau này, vào năm 1954, đích thân Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư mời ông ra miền Bắc, tham gia Đoàn Chủ tịch của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam.
Điều đáng chú ý, cũng trong thời gian 1944 – 1945, để chuẩn bị cho cuộc đảo chánh Pháp diễn ra ngày 9/3/1945, quân đội Nhật đã tổ chức nhiều đợt huấn luyện quân sự cho các tín đồ Cao Đài, (x. Nguyễn Kỳ Nam, Hồi ký 1925 – 1964, tập II: 1945 – 1954, Giáp Thân, tr. 101) trong đó, không loại trừ khả năng có nhóm của ông Cao Triều Phát. Họ được tiếp cận với quân phục, dây đai, súng trường của Nhật…
Vì thế, giả thiết nếu có một vài "lính Nhật đào ngũ" và được tiếp nhận vào nhóm lính vũ trang địa phương, đặc biệt là nhóm Cao Đài của ông Cao Triều Phát là điều có thể và để lập công những lính Nhật sẵn sàng ra tay giết cha Trương Bửu Diệp. Tuy nhiên đây vẫn chỉ là giả thiết!
Vấn đề quan trọng là 2 người lính Nhật này đã được nhóm nào tiếp nhận? Ông Đa Minh Nguyễn Văn Đức, một "bán" chứng nhân – chỉ nghe ông Mười Thính, cận vệ ông Phát, kể lại, được Giáo phận Cần Thơ phóng vấn, khẳng định chắc chắn rằng: "Không phải Cao Đài hay Việt Minh giết Cha Diệp, mà là hai tên lính Nhật đã bị giải giáp (tức bị tịch thu khí giới, sau khi Nhật đầu hàng Đổng minh năm 1945), rồi nhập vô phe Cao Đài của ông Cao Trường Phát. Hai tên nầy đổi qua tên tiếng Việt là Cao Trường Thắng và Cao Trường Ngươn."
Vẫn theo ông Đức, "Cao trường Phát là tướng trong vùng thời đó". Thực tế, như nói trên, vào thời điểm đó, tại Bạc Liêu, đặc biệt vùng Tắc Sậy – Khúc Tréo, chỉ có ông Cao Triều Phát là Phó chủ tịch Việt Minh Bạc Liêu, không có bất cứ ông Cao Trường Phát nào cả! Có lẽ có sự nhầm lẫn ở đây?
Nếu thực sự đã có "2 lính Nhật đào ngũ", có thể họ chính là những sĩ quan của quân đội Nhật trước đây từng huấn luyện quân sự cho tín đồ Cao Đài của ông Cao Triều Phát, nay đã bỏ hàng ngũ gia nhập đội quân của ông.
Tuy nhiên, dù đã là thành viên của nhóm, họ cũng không thể tự tiện "dẫn quân Cao Đài" đi bắt cha Diệp và gần 100 giáo dân đưa về giam tại lẫm lúa trước khi ra tay sát hại, nếu không có lệnh của ông Cao Triều Phát?
Nếu thực sự, nhóm tham gia sát hại cha Diệp là nhóm Cao Đài của ông Cao Triều Phát, thì dĩ nhiên, Việt Minh không thể thoái thác trách nhiệm trong cái chết của cha Diệp?
Còn nói rằng, ngày 11/11/1945, “Đảng Cộng sản Đông dương” đã ra “Thông cáo tự ý giải tán”, để khẳng định "Đảng Cộng sản Đông Dương" không liên quan tới cái chết của cha Diệp, là thiếu căn cứ thực tiễn.
Trong thực tế, "Đảng Cộng sản Đông Dương chỉ rút vào bóng tối và tiếp tục điều khiển mặt trận Việt Minh cho đến khi tái xuất hiện năm 1951 với tên mới là Đảng Lao Động Việt Nam." (x. Lê Xuân Khoa, Việt Nam (1945 – 1995) – Chiến tranh, tị nạn và bài học lịch sử, Bản PDF, tr. 26)
Thay cho lời kết
Cho đến nay, ngoài những lời chứng rất yếu của những người không trực tiếp chứng kiến cái chết của cha Diệp - được thể hiện rõ trong tập tài liệu của Giáo phận Cần Thơ, thì không có nguồn sử liệu đáng tin cậy nào khác nói rõ ai là người đã sát hại ngài?
Việc qui kết cái chết của cha Diệp cho 2 người lính Nhật, chỉ từ lời kể của một vài người cũng chỉ là "nghe kể lại", không thể là bằng chứng xác thực, dù họ đã cam kết nói thật.
Nếu thực sự chấp nhận "2 lính Nhật" đã sát hại cha Diệp, thì thật khó để giải thích về động cơ, mục đích hay bối cảnh nào để họ sát hại cha?
Ở đây, thiết tưởng trách nhiệm – nếu phải xét, nằm ở nhóm vũ trang bản địa, chứ không thể đặt lên hai cá nhân ngoại quốc.
Và nhóm vũ trang bản địa chịu ảnh hưởng của Việt Minh có thể dính dáng nhiều nhất tới cái chết của cha là nhóm của ông Cao Triều Phát, vì giả thiết này được nhiều dữ kiện lịch sử hỗ trợ nhất.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với một kết luận chắc chắn, ai thực sự đã sát hại cha Diệp, mà chỉ cho thấy đâu là hướng nghiên cứu hợp lý nhất hiện nay các nhà nghiên cứu cần phải theo.
Thực ra, việc kết luận lúc này, "ai đã giết cha Trương Bửu Diệp" là không cần thiết vì Đức Thánh cha Phanxicô đã chính thức "công nhận cái chết vì đức tin của cha Trương Bửu Diệp", và đã ban danh hiệu truyền thống là “Chân phước” cho ngài.
Dù vậy, khi viết về một con người, ở đây là một vị thánh, thì không nên vì bất cứ lý do gì để cố tình "bóp méo" lịch sử, nhưng cần tôn trọng các sự thật lịch sử để cái chết của ngài mãi là tấm gương đức tin cho mọi thế hệ người Công giáo Việt Nam noi theo.
Việc qui kết cái chết của cha Diệp cho 2 người lính Nhật, chỉ từ lời kể của một vài người cũng chỉ là "nghe kể lại", không thể là bằng chứng xác thực, dù họ đã cam kết nói thật.
Nếu thực sự chấp nhận "2 lính Nhật" đã sát hại cha Diệp, thì thật khó để giải thích về động cơ, mục đích hay bối cảnh nào để họ sát hại cha?
Ở đây, thiết tưởng trách nhiệm – nếu phải xét, nằm ở nhóm vũ trang bản địa, chứ không thể đặt lên hai cá nhân ngoại quốc.
Và nhóm vũ trang bản địa chịu ảnh hưởng của Việt Minh có thể dính dáng nhiều nhất tới cái chết của cha là nhóm của ông Cao Triều Phát, vì giả thiết này được nhiều dữ kiện lịch sử hỗ trợ nhất.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với một kết luận chắc chắn, ai thực sự đã sát hại cha Diệp, mà chỉ cho thấy đâu là hướng nghiên cứu hợp lý nhất hiện nay các nhà nghiên cứu cần phải theo.
Thực ra, việc kết luận lúc này, "ai đã giết cha Trương Bửu Diệp" là không cần thiết vì Đức Thánh cha Phanxicô đã chính thức "công nhận cái chết vì đức tin của cha Trương Bửu Diệp", và đã ban danh hiệu truyền thống là “Chân phước” cho ngài.
Dù vậy, khi viết về một con người, ở đây là một vị thánh, thì không nên vì bất cứ lý do gì để cố tình "bóp méo" lịch sử, nhưng cần tôn trọng các sự thật lịch sử để cái chết của ngài mãi là tấm gương đức tin cho mọi thế hệ người Công giáo Việt Nam noi theo.
- Ảnh trong bài: Giáo phận Cần Thơ
Cùng chủ đề
