Sáu cử chỉ bất ngờ của Đức Lêô XIV trong chuyến tông du Châu Phi

[Vox Clamantis]

Từ ngày 13 đến 23 tháng Tư, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã thực hiện chuyến tông du tại châu Phi. Ngài đã viếng thăm Algeria, Cameroon, Angola và Guinea Xích Đạo, qua đó phác họa dung mạo của một vị Giáo hoàng mang trái tim truyền giáo sâu xa và là người kiến tạo hòa bình. Sáu cử chỉ bất ngờ dưới đây đã cho thấy điều đó một cách rõ ràng.​

---

Tông du Châu Phi là chuyến đi mà Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã ấp ủ từ lâu. Mười một ngày ấy đã hé lộ một chiều kích khác nơi Đức Lêô XIV. Trong suốt một năm qua, người ta thường thấy ngài tiếp đón các vị khách giữa vẻ huy hoàng của Đền thờ Thánh Phêrô hoặc trong khu vườn Castel Gandolfo. Nhưng qua chuyến đi này, người ta nhận ra một vị Giáo hoàng truyền giáo, lên đường để gặp gỡ các tín hữu châu Phi, hòa mình tự nhiên giữa những điệu múa và bài ca truyền thống, gần gũi với một nhân loại đang hằn sâu dấu vết của nghèo đói, bách hại và tham nhũng. Sáu cử chỉ bất ngờ này của Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã làm hiện lên hình ảnh một vị mục tử thấm đẫm tinh thần truyền giáo và dấn thân cho hòa bình.​

1. Chuyến viếng thăm Đại Thánh đường Hồi giáo Algiers​

Trong ngày đầu tiên tại Algiers, thứ Hai 13 tháng Tư, Đức Lêô XIV đã viếng thăm Đại Thánh đường Hồi giáo Algiers. Cuộc viếng thăm kéo dài khoảng mười phút, với sự tháp tùng của giáo trưởng Mohamed Mamoun Al Qasimi. Cả hai, cùng mặc phẩm phục màu trắng, bước đi bên nhau giữa những hàng cột trắng và dành một khoảnh khắc suy tư trước miḥrāb, hốc tường chỉ hướng về Mecca.

“Tôi nghĩ chuyến viếng thăm thánh đường Hồi giáo ấy rất có ý nghĩa, vì nó cho thấy rằng, dù chúng ta có những niềm tin khác nhau, những cách phụng thờ khác nhau và những lối sống khác nhau, chúng ta vẫn có thể chung sống trong hòa bình,” Đức Giáo hoàng giải thích trên chuyến bay từ Algiers đến Cameroon. “Tôi cũng nghĩ rằng việc cổ võ những hình ảnh như thế là điều thế giới hôm nay đang rất cần.”

1. Lời tưởng niệm âm thầm dành cho các vị tử đạo Algeria​

Cũng trong ngày hôm đó, ngay sau khi viếng thăm thánh đường Hồi giáo, Đức Lêô XIV đã tưởng niệm 19 vị tử đạo Algeria, những nạn nhân của cuộc nội chiến Algeria, được tuyên phong chân phước tại Oran năm 2018.

Đức Giáo hoàng đã đến riêng “Trung tâm đón tiếp và hữu nghị” của các nữ tu Augustinô truyền giáo, tại khu Bab El Oued, nơi hai nữ tu người Tây Ban Nha thuộc hội dòng Augustinô từng sinh sống trước khi bị sát hại ngày 23 tháng 10 năm 1994. Sau giây phút cầu nguyện với các nữ tu, Đức Giáo hoàng đã tưởng nhớ hai người chị em tử đạo của họ, cùng các vị tử đạo được tuyên phong chân phước với họ, trong đó có các đan sĩ Tibhirine và nhìn nhận nơi các ngài “một sự hiện diện quý giá trên mảnh đất này”.

1. Thái độ vượt lên trước những công kích của Donald Trump​

Những ngày đầu trong chuyến tông du châu Phi của Đức Giáo hoàng bị phủ bóng bởi các lời công kích từ Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, nhằm phản ứng trước những lời kêu gọi hòa bình của ngài tại Trung Đông.

Chúa nhật 12 tháng Tư, Donald Trump đăng trên mạng xã hội một thông điệp kèm hình ảnh ông trong dáng vẻ Chúa Kitô chữa lành, tuyên bố rằng ông “không phải là người hâm mộ lớn” của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, cho rằng ngài “yếu đuối” trước tội phạm và “kém cỏi trong chính sách đối ngoại”. Ngày hôm sau, Đức Lêô XIV đáp lại rằng ngài không “có ý định bước vào một cuộc tranh luận” với Donald Trump.

Vài ngày sau, Phó Tổng thống Hoa Kỳ JD Vance kêu gọi Đức Thánh Cha “chỉ nên tập trung vào các vấn đề luân lý”. Những màn khẩu chiến được truyền thông khai thác mạnh mẽ ấy đã bị một số nhà báo diễn giải quá mức, khi cho rằng các phát biểu của Đức Giáo hoàng về hòa bình là lời đáp trả trực tiếp nhắm vào Donald Trump. Tuy nhiên, Đức Lêô XIV lấy làm tiếc vì những lời của ngài bị hiểu “như thể [ngài] vẫn đang tìm cách tranh luận với tổng thống”. “Điều đó hoàn toàn không khiến tôi bận tâm,” ngài khẳng định.

1. Thả chim bồ câu tại Cameroon​

Một hình ảnh mạnh mẽ và người ta hy vọng cũng mang tính ngôn sứ giữa thời đại bị xâu xé bởi các cuộc xung đột, Đức Lêô XIV đã thả một con chim bồ câu, biểu tượng của hòa bình, tại Bamenda, miền bắc Cameroon, một khu vực bị tác động bởi các phong trào ly khai, vào thứ Năm 16 tháng Tư.

Ít phút trước đó, trong Nhà thờ Chính tòa Thánh Giuse, ngài tuyên bố: “Tôi hiện diện ở đây để loan báo hòa bình, nhưng ngay từ đầu tôi đã nhận ra rằng chính anh chị em là những người đang loan báo hòa bình cho toàn thế giới và cho cả tôi.”

Trong bài diễn văn của mình, Đức Lêô XIV chia sẻ tầm nhìn về tương lai: “Trong những năm tới, đừng đánh mất hương vị của mình,” ngài nhắn nhủ, đồng thời khích lệ “vô số” những con người khát khao hòa bình hãy thực hiện một “cuộc cách mạng âm thầm” nhằm làm chệch hướng “một số ít kẻ thống trị” đang tàn phá thế giới. Trước đó một ngày tại Yaoundé, Đức Lêô XIV đã gây chú ý bởi những lời mạnh mẽ lên án “bạo quyền”, “tham nhũng” và sự áp bức các quyền tự do.

1. Lời cầu nguyện với “Mamã Muxima” tại Angola​

Là một vị Giáo hoàng mang lòng sùng kính Đức Maria, Đức Lêô XIV đã đến Muxima vào Chúa nhật 19 tháng Tư, cách thủ đô Luanda của Angola khoảng một trăm cây số về phía đông nam, nơi tọa lạc đền thánh Đức Mẹ quan trọng nhất của đất nước, được dâng kính “Mamã Muxima” — “Người Mẹ của Trái Tim”.

Đức Giáo hoàng đã cầu nguyện trong nhà nguyện Mamã Muxima và đặt một bó hoa hồng trắng dưới chân tượng Đức Trinh Nữ. Nguồn gốc của nơi thờ phượng này, từ thế kỷ XVII, mang dấu ấn đau thương của lịch sử Angola thời thuộc địa: Muxima nằm trên tuyến đường nối vùng nội địa với bờ biển, nơi những người châu Phi bị bắt làm nô lệ từng được rửa tội trước khi bị đưa đi lưu đày.

Sự chăm sóc dịu dàng của trái tim hiền mẫu nơi Đức Maria và cầu nguyện “để những ai đói khát có lương thực nuôi sống, để mọi bệnh nhân được chăm sóc cần thiết, để trẻ em được tiếp cận nền giáo dục xứng đáng, để người cao tuổi có thể sống những năm tháng cuối đời trong an bình”, đồng thời ngài khẳng định: “Một người mẹ nghĩ đến tất cả những điều ấy; Đức Maria cũng nghĩ đến tất cả những điều ấy.”

1. Cuộc viếng thăm các tù nhân tại Guinea Xích Đạo​

Tại Guinea Xích Đạo, Đức Lêô XIV đã đến thăm một nhà tù — lần đầu tiên kể từ khi bắt đầu triều đại giáo hoàng của ngài. Thứ Tư 22 tháng Tư, tại Bata, ngài bày tỏ mong muốn về một nền công lý biết tôn trọng phẩm giá con người, trong bối cảnh nhiều báo cáo quốc tế từng chỉ trích điều kiện giam giữ tại Guinea Xích Đạo.

Ngỏ lời với các tù nhân, những người mặc trang phục màu be hoặc cam, ngài khuyến khích họ nhìn thời gian bị giam giữ như “một thời gian suy tư, hòa giải và trưởng thành cá nhân”, đồng thời nhắc lại rằng “không ai bị loại trừ khỏi tình yêu của Thiên Chúa”.

Đức Giáo hoàng cũng kêu gọi một nền công lý trước hết phải “giúp tái thiết cuộc đời của các nạn nhân cũng như của những người phạm tội”, thay vì chỉ nhằm trừng phạt. Sau cùng, ngài mời gọi các nhà chức trách cải thiện điều kiện sống trong nhà tù, đặc biệt bằng cách tạo điều kiện để các tù nhân “được học tập và làm việc trong phẩm giá”.

---

Ảnh trong bài: AFP, Vatican Media
Nguồn: Aleteia