Các chuyến Ad limina của Hội đồng Giám mục Việt Nam từ 1980 tới nay

[Nam Phong]

Ad Limina apostolorum – có nghĩa "đến ngưỡng cửa của các Tông đồ", là cuộc viếng thăm bắt buộc của các Giám mục khắp thế giới về Roma và được qui định tại điều 399 của bộ Giáo luật 1983.​

---

Hội đồng Giám mục Việt Nam năm 1980​

Ad limina 1980​

Tại Việt Nam, năm 1960, Hàng Giáo phẩm Việt Nam được thành lập, nhưng do hoàn cảnh lịch sử, mãi tới ngày 1/5/1980, Hội đồng Giám mục Việt Nam mới chính thức được thành lập.

Sau phiên họp đầu tiên, hai phái đoàn Giám mục Việt Nam đã lên đường đến Roma "viếng mộ hai thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô theo giáo luật".

Đây được coi là chuyến Ad limina đầu tiên của Hội đồng Giám mục Việt Nam kể từ khi thành lập hàng giáo phẩm năm 1960.

Phái đoàn 1 qua Roma do Đức Hồng y Giuse Maria Trịnh Văn Căn dẫn đầu lên đường ngày 17/6/1980, gồm các Giám mục: Nguyễn Kim Điền – Tổng Giáo phận Huế, Bùi Chu Tạo – Giám mục Phát Diệm, Phạm Đình Tụng – Giám mục Bắc Ninh, Nguyễn Văn Mầu – Giám mục Vĩnh Long, Phạm tần – Giám mục Thanh Hóa, Huỳnh Đông Các – Giám mục Qui Nhơn, Huỳnh Văn Nghi – Giám mục Phan Thiết, Nguyễn Quang sách – Giám mục Đà Nẵng, Nguyễn Phong Thuận – Giám mục Cần Thơ, Nguyễn Tùng Cương – Giám mục Hải Phòng, Phan Thế Hinh – Giám mục Hưng Hóa. Đoàn thật diễm phúc khi thánh Giáo hoàng đã đến tận Foyer Phát Diệm thăm phái đoàn ngày 22/6/1980.

Phái đoàn thứ 2 lên đường Ad limina ngày 9/9/1980, tức 3 tháng sau đó. Phái đoàn gồm các đức Giám mục Nguyễn Huy Mai – Giám mục Ban Mê Thuột, Nguyễn Sơn Lâm – Giám mục Đà Lạt, Nguyễn Văn Lãng – Giám mục Xuân Lộc, Phạm Văn Thiên – Giám mục Phú Cường, Bùi Tuần – Giám mục Phó Long Xuyên, Nguyễn Văn Hòa – Giám mục Nha Trang, Phạm văn Lộc – Giám mục Kontum, Nguyễn Văn Nam – Giám mục Mỹ Tho và Đinh Bỉnh – Giám mục Thái Bình. Phái đoàn do Đức TGM. Phaolô Nguyễn văn Bình - Tổng giám mục Sài Gòn, dẫn đầu.
​

Ad limina 1985​

Sau chuyến Ad limina đầu tiên này, hoàn cảnh đất nước khó khăn do vừa trải qua 2 cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam và phía Bắc. Mối tương quan giữa Tòa thánh và Việt Nam gặp nhiều trắc trở, việc xuất ngoại của các giám mục gặp khó dễ từ phía chính quyền, nên chỉ có ba Đức Giám mục đại diện cho 3 Giáo tỉnh đến được Roma viếng mộ các thánh Tông đồ, vào cuối tháng 10/1985, gồm Đức Hồng y Trịnh Văn Căn – Giáo tỉnh Hà Nội, Đức TGM. Nguyễn Văn Bình – Giảo tỉnh Sài Gòn và Huỳnh Đông Các – Giáo tỉnh Huế.

Thực ra, cả ba đến Roma tham dự kỳ Thượng hội đồng ngoại thường năm đó, và nhân tiện thực hiện chuyến Ad limina theo giáo luật. Dịp này, Đức cố Hồng y Giuse Maria Trịnh Văn Căn cũng đã đại diện cho các Đức Giám mục đệ đơn lên Tòa thánh xin phong thánh cho 117 thánh Tử đạo tại Việt Nam, ngày 16/11/1995.

Đức Hồng y F.X. Nguyễn Văn Thuận, Đức GM Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật (thứ nhì từ bên trái) đứng sau Đức Thánh Cha Gioan Phalo II trong thánh lễ kính các Thánh Tử Đạo VN ngày 24 tháng 11, 1990 tại Nhà Nguyện Mẹ Chúa Cứu Thế trong dinh Giáo Hoàng, dịp Ad linina năm 1990. ​

Ad limina 1990​

Năm 1990, Đông Âu biến động. Việc xuất ngoại của các Giám mục Việt Nam dễ dàng hơn. Trong chuyến Ad limina lần này, 21 Giám mục được chia làm 2 đoàn đến Roma. Phái đoàn 1 sang Roma ngày 30/10; phái đoàn 2 khởi hành ngày 15/11.

Trong chuyến hành hương lần này, ngày 24/11/1990, các Giám mục Việt Nam đã được cùng đồng tế với Đức thánh cha Gioan Phaolô II, nhân kỷ niệm 30 năm thành lập hàng giáo phẩm, nhất là cùng Đức Thánh cha mừng kính trọng thể các thánh tử đạo Việt Nam sau 2 năm các ngài được tuyên thánh mà trước đó không Giám mục Việt Nam nào được tham dự.

Trong cuộc tiếp kiến diễn ra vào lúc 11 giờ 00, ngày 24/11, Đức cha Nguyễn Minh Nhật, Chủ tịch HĐGMVN bày tỏ lòng biết ơn với Đức thánh cha đã gửi các phái đoàn Tòa thánh tới Việt Nam, mở ra con đường đối thoại với nhà nước.

Đáp lại vị đại diện HĐGMVN, thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã nhắc lại sự kiện chỉ có "vài Giám mục Việt Nam đi Ad limina năm 1985", nhưng nay mọi sự đã khác, để khích lệ các Giám mục vững vàng tiến bước dưới sự che chở của các vị Tử đạo.

Hội đồng Giám mục VN dịp Ad limina 1996​

Ad limina 1996​

Cuối năm 1996, 14 Giám mục Việt Nam đã đến Roma viếng mộ các thánh Tông đồ; gồm các Đức Giám mục: Hồng y Phạm Đình Tụng – Tổng Giám mục Hà Nội, Nguyễn Sơn Lâm – Giám mục Thanh Hóa, Bùi Tuần, Giám mục Phó Long Xuyên, Nguyễn Tùng Cương – Giám mục Hải Phòng, Nguyễn Văn Sang – Giám mục Thái Bình, Nguyễn Văn Mầu – Giám mục Vĩnh Long, Nguyễn Như Thế - Giám quản Huế, Nguyễn Minh Nhật – Giám mục Xuân Lộc, Trần Thanh Chung – Giám mục Kontum, Trịnh Chính Trực – Giám mục Ban Mê thuột, Trần Xuân Hạp – Giám mục Vinh, Vũ Duy Nhất – Giám mục Bùi Chu.

Trong diễn từ tiếp đón, vào ngày 14/12/1996, thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã bày tỏ lòng quý mến đối với Giáo hội Việt Nam, một Giáo hội chịu nhiều đau khổ, đồng thời, gửi lời chào và bày tỏ ước muốn được gặp tất cả các Giám mục Việt Nam dịp này, nhưng không thể được.

Ngài lưu ý rằng: "cuộc viếng thăm của một Hội đồng Giám mục đầy đủ là dấu chứng tỏ sự tự do tôn giáo được tôn trọng tại một quốc gia" hay không?
​

Ad limina 2002​

Chuyến Ad Limina năm 2002, diễn ra từ ngày 14/1 – 22/1/2002, có vẻ không mấy thuận lợi. Số lượng các Giám mục được cho phép đi Roma đồng gấp đôi năm 1996.

Lần này, 28 giám mục - chỉ vắng Ðức Giám Mục Ðà nẵng, vì lý do riêng và Ðức Giám mục Xuân Lộc, vì lý do sức khỏe, nhưng có Ðức Giám Mục phụ tá thay thế, đã phải chia thành nhiều nhóm để đến Roma.

Do thời tiết xấu, nhóm các Đức Giám mục Giáo tỉnh Hà Nội là nhóm tới Roma sau cùng, vì phải bay vòng qua Bruxelles – Bỉ trước khi đáp xuống phi trường ở Roma ngày 13/1/2002.

Tại Roma, vì Đức cố Hồng y Fx. Nguyễn Văn Thuận đang là chủ tịch Hội đồng Công lý và Hòa bình, nên ngài đã sắp xếp và hướng dẫn các Đức Giám mục tới viếng thăm các thánh bộ của Tòa thánh.

Trong diễn từ đón tiếp các Giám mục Việt Nam, thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II kêu gọi Hội thánh Việt Nam cùng ra khơi, chia sẻ niềm hy vọng cho đồng bào, bằng sự hợp tác trong tinh thần đối thoại chân thành với các tổ chức xã hội dân sự.

Các Đức Giám mục tham dự Ad limina 2009​

Ad limina 2009​

Bảy năm sau chuyến viếng mộ 2 thánh Tông đồ, Chúa nhật 21/6/2009, 29 Đức Giám mục Việt Nam lên đường sang Roma thực hiện chuyến Ad limina theo Giáo luật. Các ngài sẽ ở Roma từ ngày 21/6 – 3/7/2009.

Chuyến viếng thăm lần này khá đặc biệt, không chỉ vì Giáo hội vừa mở Năm thánh Linh mục (9/6/2009), Giáo hội Việt Nam chuẩn bị mừng 50 năm thành lập Hàng giáo phẩm, mà quan trọng Giáo hội Việt Nam vừa trải qua vụ việc tại Tòa Khâm sứ - giáo xứ Thái Hà, làm kinh động tới tận Tòa Thánh.

Chính vì vậy trong diễn từ tiếp đón các Giám mục Việt Nam, Đức Giáo tông Bênêđíchtô XVI đã nhắn gửi các Đức Giám mục và qua đó cũng nhắn gửi các cấp chính quyền, rằng: "một sự hợp tác lành mạnh giữa Giáo Hội và cộng đồng chính trị có thể thực hiện được. Về điểm này, Giáo Hội mời gọi các phần tử của mình dấn thân một cách lương thiện để xây dựng một xã hội công bằng, liên đới và bình đẳng. Giáo Hội không đòi hỏi phải làm thay vai trò của các nhà chức trách của Chính Phủ, nhưng chỉ mong rằng Giáo Hội có thể, trong tinh thần đối thoại và hợp tác tôn trọng nhau, góp phần xứng đáng vào sinh hoạt quốc gia, vào việc phục vụ tất cả người dân."

Hội đồng Giám mục Việt Nam dịp Ad limina 2018. Ảnh: HĐGMVN​

Ad limina 2018

Sau chuyến đi Ad limina năm 2009, phải 9 năm sau, tức năm 2018, Hội đồng Giám mục Việt Nam mới có dịp qua Roma viếng mộ 2 thánh Tông đồ theo giáo luật, từ ngày 3 – 11/3/2018.

Trên đường đến Roma, trong các ngày từ 28/2 – 1/3, các ngài đã tới Paris, thăm Hội thừa sai Paris (MEP), Đại học Công giáo Paris và giáo xứ Việt Nam tại Paris.

Ngày 5/3/2018, lúc 10 giờ 15 giờ Roma, Đức Giáo tông Phanxicô đã tiếp các Đức Giám mục Việt Nam. Tại buổi tiếp kiến, vì muốn tạo bầu khí gần gũi thân mật, Đức Phanxicô đã đề nghị các Đức Giám mục phát biểu tự do, gửi lại bài diễn từ cho ngài đọc sau và lưu văn khố của Toà thánh.

Trong chuyến Ad limina lần này, một sự kiện đáng buồn đã xảy ra, là việc Đức Tổng Giám mục Sài Gòn Phaolô Bùi Văn Đọc đột quỵ và qua đời ngày 7/3, ngay tại Roma. Sự ra đi đột ngột của ngài thực sự là “một cú sốc đối với các giám mục, và cả với Đức Thánh Cha nữa”.

Hội đồng Giám mục Việt Nam yết kiến Đức thánh cha Lê ô sáng 24/4/2026. Ảnh: Vatican news​

​

Ad limina 2026​

Do dịch bệnh, chuyến Ad limina theo giáo luật chỉ có thể diễn ra vào năm 2026 này, từ ngày 20 - 27/4/2026.

Sáng thứ 2, ngày 20/4, 33 Đức Giám mục thuộc 27 Giáo phận đã khai mạc chuyến hành hương về nguồn bằng thánh lễ tạ ơn và viếng thăm một số bộ.

Những ngày sau đó, các ngài lần lượt đi thăm các Bộ của Tòa thánh, đỉnh điểm là viếng mộ thánh Phêrô, dâng thánh lễ và cuộc yết kiến Đức thánh cha Lêô lúc 10 giờ 30 sáng, giờ Roma, tại Dinh Tông tòa.

Theo Đức Giám mục Phụ tá Xuân Lộc Đaminh Nguyễn Tuấn Anh, Đức Thánh cha rất vui khi nghe báo cáo về Giáo hội Việt Nam, một giáo hội có đời sống đức tin vững mạnh.
​

Lm. Nguyễn Ngọc Nam Phong, C.Ss.R.​